http://ascenteq.com/project/epdp

ኣሜሪካዊ ኣማኻሪ ኣብ ጉዳይ ኣፍሪቃ ማሳድ ቦሎስ፡

ኣሜሪካዊ ኣማኻሪ ኣብ ጉዳይ ኣፍሪቃ ማሳድ ቦሎስ፡ እቲ “ብኳድ (Quad)” ዝፍለጥ፡ ኣሜሪካ፡ ግብጺ፡ ስዑድ ዓረቢያን ኢማራትን ዝርከበኦ ጋንታ ንሰላም ሱዳን ኣብ ዝምልከት ሰነድ ከም ዝተሰማምዐን  ክሳብ 1.5 ቢልዮን ዶላር ዝግመት ንሕውየት ብውግእ ዝተሃስየ ከባቢታት ሱዳን ዝውዕል ከም ዘዋጸኣን ሓቢሩ።

ቦሎስ ንሱዳን ትሪቡን ብዝሃቦ ሓበሬታ መሰረት፡ ናይ ኣሜሪካ ባይቶ ሰላም እቲ ንሰላም ሱዳን ዝምልከት ሰነድ ካብ ዝመጽእ ዘሎ  ወርሒ መጋቢት 2026 ጀሚሩ  ክትግበር ትጽቢት ኣሎ ኢሉ። እቲ ሰነድ ተኹሲ ጠጠው ድሕሪ ምባልን ኣብ ወተሃደራውን ጸጥታውን ትካላት ሱዳን ብሓገዝ እተን 4 ሃገራት ምትዕርራይ ምግባር ከም ዘጠቓልል ሓቢሩ።

ኣብ ዋሽንግተን ኣብ ትካል ሰላም ፕረሲደንት ትራምፕ፡ ንሰላም ሱዳን ዝምልከት ኣብ ዝተገብረ ዘተ፡ እቲ ሰነድ ብክልቲኦም ወገናት ተቐባልነት ረኺቡ ናብ ተኹሲ ጠጠው ዘብጽሕ ክኸውን ዘለዎም ተስፋ ገሊጹ። ምስዚ ብምትሕሓዝ እቲ ኣማኻሪ ኣሜሪካ ምእንቲ ሰላምን ሰብኣዊ ኣቕርቦትን ካብ ዝተወሰኑ ከተማታት ወተሓደራት ናይ ምውጻእ መደብ ከም ዘሎ እውን ኣፍሊጡ።

እቲ ንሰላም ሱዳን ዝምልከት ሰነድ፡ ድሕሪ በቶም ዘዳለዉዎ ኣካላት ምጽዳቑ፡ ናብ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ቀሪቡ ተቐባልነት ከም ዝረክብ ክግበርዩ። ብጀነራል ኣልቡርሃን ዝምራሕ መንግስቲ ሱዳን፡ ነቲ ብጀነራል ሕመቲ ዝምራሕ ኣካል ኣጽዋር ተቕርብ ኣላ ብዝብል፡ ንተሳትፎ ኢማራት ኣብቲ ሰነድ ሰላም ዘዳልው ዘለዉ ዘሎ ኣካል  ክቃወም ከም ዝጸንሐ ዝዝከር እዩ። እቲ ዜና ኣተሓሒዙ ካብቲ ንሰባኣዊ ሓገዝ ሱዳን ዝዋጻእ 1.5 ቢልዮን ዶላር፡ እቲ 500 ሚልዮን ዶላር ናይ ሕቡራት ዓረብ ኢማራት ምዃኑ ኣንበሳደር ቦለስ ኣፍሊጡ።

ኣብ ግብጺ ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ኣብ ልዕሊኦም ዝፈጸም፡ ቅሉዕ ማእሰርቲ፡ ካልእ ግህሰታትን ኣገዲድካ ናብ ኤርትራ ምምላስን እናገደደ ይኸይድ ከም ዘሎ፡ ሓልዮት ሰብኣዊ መሰል ኤርትራን ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜናን ገሊጸን። እቲ ኣብ ልዕሊ እቶም ስደተኛታት ዝፍጸም ዘሎ ግህሰታት ብቐጥታ ኣንጻርቲ ንመሰል ስደተኛታት ዝምልከት ዓለም ለኻዊ ሕግታት ምዃኑ እውን ተሓቢሩ።

በቲ ዜና መሰረት፡ ኤርትራውያን ኣብ ግብጺ ብቐጻሊ፡ ካብ ጐደናታት፡ ዕዳጋታትን ኣገልግሎት መጐዓዝያን ከምኡ እውን ካብ መንበሪ ኣባይቶም ተገፊፎም ይእሰሩ። እቶም ኤርትራውያን ኣብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት’ኳ እንተተመዝገቡ፡ ብሰበብ ዘይምርካብ መንበሪ ፈቓድ ቆጸራ እናሃለዎም ከይተረፈ ብቐጻሊ እዮም ዝእሰሩ። እዞም ስደተኛታት ግዳይ እዚ ዝተጠቕሰ ሕሰማት ዝኾኑ ዘለዉ፡ ብሰንኪ ኣብታ ሃገር ዘሎ ምምሕዳራዊ ቅልውላው ምዃኑ እውን እቶም ምንጭታት ይሕብሩ።

እቲ ጉዳይ ስደተኛታት ዝምልከቶ ኣካል ዝህቦ ቆጸራታት ክሳብ 2 ዓመት ከም ዝበጽሕን ኣብቲ መንጎ ብዝፍጠር ብኩራት መንበሪ ፈቓድ ከም ዝእሰሩ እቲ ሓበሬታ ጠቒሱ፡ እዚ ከኣ ንዕለታዊ ማእሰርቲ የቃለዖም። እቶም ግዳያት ክሕተቱ እንከለዉ፡ ነቲ ናይ ቆጸራ ወረቐት ከርእዩ እንከለዉ በቶም ናይ ጸጥታ ኣካላት ኣፍልጦ ኣይወሃቦን። ኣብ መንጎቲ ናይ ምምዝጋብን ናይ ምጽራይ ግዜ ዘሎ ፍልልይ ከኣ ነቶም ስደተኛታት ማህሰይቲ የጋጥሞም ኣሎ።

ከም ውጽኢት ናይዚ ኤርትራውያን ተገዲዶም ናብታ ብሰንኪ መወዳእታ ዘየብሉ ውትህድርና፡ ማእሰርትን ምስዋርን፡ ገዲፈምዋ ዝተሰዱ ኤርትራ ከም ዝምለሱ ኣብቲ ጸብጻብ ተሓቢሩ። እቲ ኣገዲድካ ናብ ኤርትራ ምምላስ፡ ኣደታት፡ ህጻናትን ብዕድመ ዝደፍኡን ከም ዘጠቓልል ከኣ ተጠቒሱ። ኣደታት ብዘይደቀን ዝስጐጓል ዘሕዝን ኣጋጣሚ ከም ዝፍጠር እውን ተገሊጹ።

ኣብ ርእሲዚ ብሰንክቲ ብጾታዊ ዓመጽ ካልእ ዘይሰብኣዊ በደላትን ኣእምሮኦም ዝህሰዩ ወገናት ከም ዘለዉን፡ እቶም ደሓን ዝበሃሉ ከኣ ናይ ምስራሕ፡ ናይ ትምህርትን ብዘይስግኣት ናይ ምንባርን መሰሎም ዘይውሑስ ኮይኑ፡ ኣብ ስግኣት ናይ ማእሰርትን ምስጓጉን ከም ዝነበሩ  ተጠቒሱ።

ፈጻሚ ሽማግለ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ብ31 ጥሪ 2026 ምዱብ ኣኼባ ኣካይዱ። ኣብ መኽፈቲ’ዚ ኣኼባ ኣቦመንበር ሰዲህኤ ብጻይ ገረዝጊሄር ተወልደ፡ ኣብዚ እዋንዚ ብደረጃ፡ ሃገርና፡ ዞባናን ኣህጉርናን ይረአ ብዛዕባ ዘሎ  ፖለቲካዊ ኣሰላልፋታት፡ ዝፍጠር ዘሎ ስግኣታትን ኣብ ልዕሊ ሃገርናን ህዝብናን ዘሕድሮ ጽልዋን  ዘንጸባርቕ ቃል ኣስሚዑ።

 ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለ ብምቕጻል፡ ከም ቀዳማይ  ኣጀንዳኡ ሰሪዑ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ጸብጻብ ኣብያተ-ጽሕፈት  ሰዲህኤ  ሰፊሕ ምይይጥ ብምክያድ፡ ግቡእ ሚዛናት ኣንቢሩ። ኣብቲ ጸብጻባት ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ቤት ጽሕፈት ዝተኻየዱ ምንቅስቓሳት ዳህሲሱ።  ምስዚ ብምትሕሓዝ፡ ድማ ኣብ ኩለን ኣብያተ-ጽሕፈት፡ ዝተራእዩ ኣውንታታት ተተባቢዖም ክቕጽሉ፡  ድኽመታት ከኣ ዝእረምሉ ኣንፈታት ኣስፊሩ።

ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለ ከም ውጽኢት ናይቲ ጸብጻባት መሰረት ገይሩ ዘካየዶ ሰፊሕ ምይይጥ  ነዞም ዝስዕቡ ውሳነታት ወሲኑ።

1) ኣድለይቲ ኣብ ዝበሎም ሰልፋዊ ዛዕባታትን ኣድማዒ ኣበርክቶ ሰዲህኤ ኣብ ፖለቲካዊ ሓይልታትን ኣብ ዝምልከቱ ነጥብታት  ውሳነታት ወሲኑ።

2) መንግስቲ ኢትዮጵያ ሎሚ’ውን ብተደጋጋሚ፡ “ብዝኾነ መንገዲ ኣፍደገ ቀይሕ ባሕሪ ክንውንን ኣለና” ብዝብል ኣንጻር ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኤርትራ ዘቕነዐ ጐስጓስ የካይድ ምህላዉ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ካብዚ ተግባሩ ንክቑጠብ ደጊሙ ጸዊዑ። ኣተሓሒዙ ከኣ ልኡላውነት ሃገራት ዝዕቅቡን ንኣጠቓቕማ ወደብ ዝምልከቱን ኣህጉራዊ ሕግታትን ቻርተራትን ከይገሃሱ’ውን ኣጥቢቑ ኣዘኻኺሩ። ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ከኣ ውግእ ንረብሓኦም ከምዘይከውን ተገንዚቦም ናይ ሰላም ሓይሊ ንክኾኑ ከም ናይ ቅድሚ ሕጂ ጸዊዑ።

3) ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ)፡ እዚ ንርከበሉ ዘለና ሓቢርካ ምቅላስ ዝዓዘሉ ግዜ፡ ጻዕሩ ዝያዳ ከም ዘበርኽ ዘለዎ እምነት ኣስፊሩ።  ኣብ ርእሲ’ዚ ደንበ ሓይልታት ለውጢ ኤርትራ፡ ኣብዚ መመሊሱ ዝገድድ ዘሎ ተሃዋሲ ፖለቲካዊ ላዕልን ታሕትን ዞባናን ዓለምናን ኣድማዒ ግደ ክጻወት ንክኽእል ናይ ሓባር መድረኽ ናይ ምፍጣር ምንቅስቓሱ ንከቀላጥፍ ጻውዒት ኣቕሪቡ።

4) ኣብዚ እዋንዚ እቲ ብፍላይ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን፡ ከምኡ እውን ኣብ ዞባና ሰላም ከስፍን ተስፋ ተነቢርሉ ዝነበረ ውዕል ሰላም ፕሪቶርያ፡ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ ምህላዉ ከም ዘተሓሳስብ ኣኼባ መዚኑ። ካብዚ ሚዛኑ ብምንቃል ድማ እቲ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ዝረአ ዘሎ  ወተሃደራዊ ጐንጺ፡ ኣሰንባዲ ምዃኑ’ውን ተረዲኡ።

በዚ መሰረት ክልቲኦም ወገናት ካብ ዝሓለፈ ዕንወት ተማሂሮም፡ ብትዕግስትን ምጽውዋርን ውዕል ፕሪቶርያ ናብ ምትግባር ክምለሱ ጸዊዑ። እቶም ውግእ ብምጽራር፡ ናይ ዘተ መጸዋዕታ ዘውጽኡ ዘለዉ ኣህጉራዊ ትካላት ጻዕሮም ንክቕጽል’ውን ኣዘኻኺሩ። ናይ ቀረባ ይኹን ናይ ርሑቕ ሓይልታት፡  ኣብ ክንዲ ንሰላም፡ ኢድ ኣእትዮም ውግእ ካብ ምግዳድ ክቑጠቡ ድማ ኣተሓሳሲቡ።

5) ብሓፈሻ ኣብ ዝኾነ ኩርነዓት ዓለም፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ኢትዮጵያ ካብኡ ናብኡ ከኣ ኣብ መደበር ኣለምዋጭ ተዓቚቦም ዘለዉ ኤርትራውያን ዝሓልፍዎ ዘለዉ ህይወት ኣዝዩ መሪር ምዃኑ ኣኼባ ተገንዚቡ። ከምኡ እውን ኣብ ሃገረ ግብጺ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝወርድ ብዘሎ ሰብኣዊ ግህሰት ኣዝዩ ኣሻቓሊ ምዃኑ ተረዲኡ። ካብዚ ብምንቃል ከኣ ናብቶም መግስታት ኮነ እቲ ጉዳይ ዝምልከቶም ሰብኣዊ ትካላት ነቶም ስደተኛታት ናይ ምድሓንን ዓለምለኻዊ ሰብኣዊ ሕግታት ናይ ምኽባርን ሓላፍነቶም ክፍጽሙ ኣዕዚዙ ተማሕጺኑ።  

 6) ኣብ ጐረቤትና ሱዳን 3ይ ዓመቱ ሒዙ ዘሎ ውግእ፡ ኣብ ልዕሊ ህይወትን ንብረትን ዘኸትሎ ዘሎ ህልቂትን ዕንወትን ከምኡ እውን ሰፊሕ ምምዝባልን ስደትን ሱዳናውያንን ነበርቲ ሱዳንን ብምግንዛብ፡ ተዋጋእቲ ሱዳናውያን ጀነራላት ካብዚ ዘካይድዎ ዘለዉ ኣብራሲ ውግእ ንምውጻእ ኣብ ናይ ወጻኢ ኢድ ኣእታውነት ዘይኮነ ኣብ ድሌትን ትጽቢት ህዝቦም ተመርኲሶም፡ ነቲ ብዝተፈላለዩ ወገናት ዝረአ ዘሎ ናይ ሰላም ተበግሶታት ተቐቢሎም ክፈትሕዎ ጸዊዑ።

ምዱብ ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለ ኣብ መወዳእታ፡ ኣባላት ሰዲህኤ ነቲ ቅድሚ ሕጂ ከካይድዎ ዝጸንሑ፡ ዘይሕለል ቃልሲ ንኢዱ፡ ኣብ መጻኢ እውን ንክቕጽልዎ መጸዋዕታ ብምቕራብ ተዛዚሙ።

ዓባይ ብሪታንያ ዜጋታታ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝንቀሳቐስሉ ጥንቃቐ ንክገብሩ ዝመክር መግለጺ ከም ዘውጸአት  መርበብ ሓበሬታ ኣዲስ ስታንዳርድ  ኣፍሊጣ። እቲ መጠንቀቕታ ናብ ክልላት ትግራይ፡ ኣምሓራን ጋምቤላን ዝግበር ጉዕዞ ምሉእ ብምሉእ ክቋረጽ እዩ ዝመክር። እቲ ናይ ብሪታንያ ናይ ወጻኢ ጉዳይ መጠንቀቕታ ኣብ ሰፊሕ ኢትዮጵያ ምስ ዝተፈላለያ ሃገራት ዘራኽብ ከባብታት ከም ዘጠቓልል’ውን ጠቒሱ።

ብሪታንያ ብኸምዚ ደረጃ መጠንቀቕታ ንከውጽእ ዘገደዳ ኣብ ትግራይ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ዝተኻየደ ናይ ድሮን ደብዳባትን ዘኸተሎ ጉድኣትን ምዃኑ እቲ መጠንቀቕታ ጠቒሱ፡ እቲ ደብዳብ ዒላማ ዝገበሮ ዕለታዊ ቀረባት ዝጸዓና መካይን ምንባረን ከኣ ሓቢሩ።

ኣብ ክልል ኣምሓራ ድማ ምዕጻው መብዛሕትኡ ኣብያተ-ትምህርቲ ወሲኽካ፡ ዝተፈላለዩ ጉድኣት ዘኸተለ ካብ 2023 ዝጀመረ ውግእ ካልእ ምኽንያት ናይቲ መጠንቀቕታ እዩ ኢልዎ። እቲ መጠንቀቕታ ኢትዮጵያ ምስ ኤርትራን ደቡብ ሱዳንን ኣብ ዘዳውብ ኣብ 10 ኪሎሜተር፡ ምስ ሱዳንን ሶማልያን ኣብ ዘራኽብ ዶብ ድማ 30 ኪሎሜትር ርሕቀት ዝተዘርግሐ  ከባብታት ከም ዘጠቓልል እውን ኣስፊሩ።

ኣብ ምብራቕ ኢትዮጵያ ክልል ዓፋር ምስ ኤርትራ ዘራኽብ፡ 100 ኪሎሜተር ዶብ፡ ዝተፈላለዩ ዞባታት ክልል ኦሮሞን እቲ ክልል ምስ ኬኒያ ኣብ ዘራኽብ ሰፊሕ ዶብን እውን ጸጥታ ውሑስ ከምዘይኮነ እቲ መጠንቀቕታ ኣስፊሩ። ኣተሓሒዙ ኣብቲ ክልል ሶማሊያ ምስ ኬንያ ዘራኽብ 100 ኪሎሜተር ዝንውሓቱ ዶብ ድማ ዝያዳ ጥንቃቐ ንክግበር ኣተሓሳሲቡ።

ኣብ ደቡብን ማእከላይን ኢትዮጵያ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ዝተፈላለዩ ዞባታት ክልል ሲዳማ፡ 10 ኪሎሜተር ርሕቀት ካብ ዶባት ኬንያን ደቡብ ሱዳንን ከም እውን ናብ ቀላይ ቱርካና ቅርበት ኣብ ዘለዎ ቱሪስት ዝበጽሕዎ ቦታታት ዜጋታት ብሪታንያ ካብ ምኻድ ክቑጠቡ ኣጠንቂቑ።

እዚ ናይ ጉዕዞ መጠንቀቕታ ዓባይ ብሪታንያ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብቲ ዝሰፍሐ ከባብታት ናይ ጸጥታ ስግኣት ከም ዘሎ ዘመልክት እዩ።