ጋዜጠኛ ኣገልግሎት ዜና ናይቲ ኣብ ፓሪስ ዝመደበሩ ኤ.ኤፍ.ፒ (AFP)፡ ብ19 ለካቲት 2026 ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ክልል ትግራይ ከይገይሽ ተኸልኪሉ ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ቦሌ ከም ዝተመልሰ እቲ ትካል ኣብፍሊጡ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣቐዲሙ እውን ኣብ ልዕሊ ናይ ህዝቢ ድምጺ ክኾኑ ዝገበኦም ጋዜጠኛታት ተጽዕኖን ገደብን ብምፍጣር ከምኡ እውን ብምእሳር ክንቀፍ ዝጸንሐ እዩ።
ነቲ ናብ ሽረ ክብገስ እንከሎ ዝተኣገደ ጋዜጠኛ ዝተዋህቦም ምኽንያት፡ መገሻኡ ብሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኣይጸደቐን ዝብል ምዃኑ እቲ ትካል ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ። በቲ ሓበሬታ መሰረት እዚ ሓድሽ ኣሰራርሓ ዝተባህለ፡ ካብቲ እቲ ጋዜጠኛ ዝተኸልከለሉ ዕለት ክትግበር ዝጀመረ’ዩ እውን ተባሂሉ።
ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን እውን ጋዜጠኛታት ሮይተርስ ብዛዕባቲ መንግስቲ ኢማራት ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ንተወርዋሪ ዕጡቕ ሓይሊ ሱዳን ንምሕጋዝ መደበር ታዕሊም ምምስራታ ዘቃልዕ ዜና ምስ ዘርግሑ ፈቓዶም ከይሕደስ ከም ዝተኸልከለ ድማ ኤኤፍፒ ጠቒሱ።
ሪፖርተራት ብዘይዶብ ብወገኑ ነቲ ናይቲድ ጋዜጠኛ ካብ መገሻ ምእጋድ፡ ንናይ ሓበሬታ ናጽነትን መሰልን ዝጥሕስን ኣብ ልዕሊ ዓለምለኸ መዲያታት ዕንቅፋት ዝፈጥርን እዩ ኢልዎ። ሪፖርተርስ ብዘይዶብ ንኢትዮጵያ ብመንጽር ናጽነት ፕረስ ካብ 180 ሃገራት ኣብ መበል 145 ሰሪዕዋ ዘሎ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስትሪ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ዜጋታቱ ናብ ክልል ትግራይ ከይጐዓዙ ዝመክር ቅድሚ ሕጂ ኣውጺእዎ ዝነበረ መግለጺ ኣሕዲስዎ። ነቲ መጠንቀቕታ ዘሕደሰሉ ምኽንያት ኣብ ትግራይ ኣብ መንጎ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ሰራዊት ኢትዮጵያን ዝተፈጥረ ምስሕሓባትን ስግኣትን ይጋደድ ስለ ዘሎ ምዃኑ ኣፍሊጡ።
ከምዚ ዝኣመሰሉ ዜናታት ዝዝርግሑ ዘለዉ፡ ዝተፈላለዩ ምንጭታት፡ ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰራዊቱ ብብዝሒ ናብ ሰሜናዊ ከባብታት የጓዕዝ ከም ዘሎ ኣብ ዝሕበረሉ ዘሎ ህሞት እዩ።
ዓለም ለኻዊ ትካል ቅልውላው፡ ኣብ ከባብና ብዘሎ ቅልውላው ዝሓደሮ ሻቕሎት ገሊጹ
Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ዓለም ለኻዊ ትካል ቅልውላው (International Crisis Group) ዝተባህለ ትካል; ብ18 ለካቲት 2026 ኣብ መርበቡ ነዊሕ ጽሑፍ ኣስፊሩ። ኣብቲ ዘውጸኦ xHuf ኣብ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ብቕልጡፍ ዝዓርግ ዘሎ ናብ ውግእ ከይምዕብል ኣዝዩ ዘስግእ ቅልውላው ከም ዘሻቐሎ ኣፍሊጡ።
እቲ ዓለም ለኻዊ ትካል፡ ድሕሪቲ ቅድሚ 3 ዓመታት ብውዕል ፕሪቶርያ ጠጠው ዝበለ ደማዊ ውግእ ትግራይ፡ ሓድሽ ኣዕናዊ ውግእ ከይክፈት ዝሓደሮ ስግኣት ብምግላጽ፡ ናብዚ ኣስጋኢ ውግእ ክወስዱ ዝኽእሉ ብዙሓት ምልክታት ይረኣዩ ከም ዘለዉ ከኣ ጠቒሱ።
ናይቲ ውግእ ሳዕቤን ነቶም ኣብቲ ናይ ቅድም ውግእ ተሳቲፎም ኣዕናዊ ማህሰይቲ ዝወረዶም ሰለስቲኦም ኣካላት፡ ተወሳኺ ከቢድ ጉድኣት ከውርደሎም ከም ዝኽእል ብምሕባር፡ ኣተሓሒዙ እቲ ክባራዕ ዝኽእል ውግእ ናብ ጐረቤት ሱዳንን ካለኦት ኣብዚ ዞባ ዝዋሰኣ ዘለዋ ሃገራትን ክልሕም ከም ዝኽእል ብምዝኽኻር ድማ፡ ክሳብ ናብቲ ሰፊሕ ዞባ ቀይሕ ባሕሪ ክሰፍሕ ከም ዝኽእል’ውን ግምቱ ኣስፊሩ።
ኣተሓሒዙ ድማ ተሰማዕነት ዘለወን ሃገራትን ትካላትን ኣፍሪቃን ምስ ዝዛመድወን ካብ ኣፍሪቃ ወጻኢ ዘለዉ ኣካላት፡ ነቲ ከይክፈት ዝስግእ ዘሎ ውግእ ንምግታእ ዲፕሎማሲያዊ መፍትሒ ኣብ ምርካብ ክነጥፋ ኣተሓሳሲቡ። ነፍሲ ወከፍ እቲ ጉዳይ ዘሻቕላ ሃገር፡ ነቶም ናይቲ ውግእ ቀንዲ ተዋሳእቲ ወገናት ቀሪባ ዘለዎም ስግኣታትን ስኽፍታን ሓቲታ ክትርዳእ ክትክእል ይግበኣ ዝብል ሓሳብ ድማ ኣስፊሩ።
ብፍላይ ከኣ እቲ ናይ ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ኤርትራ ናይ ምውናን ሃቐነን ኣብ ልዕሊ ልኡላውነት ኤርትራ ዝፈጥሮ ዘሎ ስግኣትን ብዓንተቦ ብግዱሳት ኣካላት ተ ክጽናዕ ይግበኦ ኢሉ።
ካብዚ ሓሊፉ እቲ ሰፊሕ ጽሑፍ ናይቲ ዓለም ለኻዊ ትካል ቅልውላው፡ ብዛዕባቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ናይ ሕድሕድ ፍልልያትን ምፍንጫላትን ሰፊሕ ተንታን እዩ ኣቕሪቡ። ንብሄራዊ ምንቅስቓስ ኣምሓራ ፋኖ ኣብ ዝምልከት ድማ፡ መንቀሊኡ ምስቲ ኣብ ትግራይ ዝተኻየደ ውግእ ከም ዝተሓሓዝ ብምዝኽኻር፡ ኣብዚ በጺሕዎ ዘሎ ደረጃ ንምብጻሕ ዝተራእየ ኣመዓባብላ’ውን ዘርዚሩ።
ናብ ሃገረን ዝምለሳ ሱዳናይውያን፡ ኣብ ኤምባሲኤን ፓስፖርተን እናሕደሳ
ላዕለዋይ ኮሚተ ምምላስ ወለንታውያን ሱዳናውያን ካብ ኡጋንዳ፡ ናይ መጀመርያ በረራ ካብ ኢንተበ ናብ ፖርት ሱዳን፡ ካብ 20 ለካቲት 2026 ከም ዝጅመር ብ14 ለካቲት 2026 ብዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ።
ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኡጋንዳ ኣስታት 92 ሺሕ ሱዳናውያን ስደተኛታት ኣለዉ። ካብዚኣቶም ካብ 10 ክሳብ 13 ሚእታዊ ኣብ ከተማ ካምፓላ ዝነብሩ ኮይኖም፡ እቶም ዝተረፉ ከኣ ኣብ መባእታዊ መቐበሊ ስደተኛታት መደበር ኪርያንዶንግ ተዓቚቦም ዘለዉ እዮም።
ናይቲ ሱዳናውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ዝመልስ ኮሚት ወሃቢት ቃል፡ ሪም ዓብደል ጀሊል ንሱዳን ትሪቡን ብዝሃበቶ መግለጺ መሰረት፡ እቲ ምምላስ ወለንተኛታት ኣብ ኡጋንዳ ኣብ ዘሎ ኢምባሲ ሱዳን ብ19 ለካቲት 2026 ብወግዒ ዝግለጽ ኮይኑ፡ ንጽባሒቱ ድማ በረራ ናብ ፖርት ሱዳን ክጅመር እዩ።
በቲ ብኩባንያ ትራኮ ዝጅመር በረራ፡ 146 ሱዳናውያን ስደተኛታትን 4 ኣባላት ናይቲ ኮሚተን ናብ ፖርት ሱዳን ከም ዝጐዓዙ እታ ወሃቢ ቃል ብተወሳኺ ኣፍሊጣ። እታ ወሃቢት ቃል ብተወሳኺ፡ ነቶም ዝተመልሱ ካብ ፖርት ሱዳን ናብ ውሑስ ከባቢ ንምልኣኾም፡ ብወተሃደራት ምስ ዝምራሕ ናይ ምክልኻል ኩባንያ ምትሕብባር ከም ዝግበር ጠቒሳ።
በቲ ሓበሬታ መሰረት፡ 4, 818 ሱዳናውያን ናብ ሃገሮም ንምምላስ ብድሌቶም ተመዝጊቦም ኣለዉ። እቲ ናይ መጀመርያ በረራ ምስ ተኻየደ ብዙሓት ወልውንተኛታት ክምዝገቡ እዮም ዝብል ትጽቢት ከም ዘሎ ድማ እታ ወሃቢት ቃል ሓቢራ። ነቲ መስርሕ ምምላስ ካብ ኡጋንዳ ናብ ፖርት ሱዳን ዘድሊ ገንዘብ ብዝምልከት ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ ሱዳን ልዝብ ከም ዝግበር ከኣ ተፈሊጡ’ሎ።
ጸብጻባት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከም ዝሕብሮ፡ ካብቶም ጠቕላላ ብሰንክቲ ውግእ ካብ መረብቶም ዝተመዛበሉ ሱዳናውያን፡ 4.4 ሚልዮን፡ ካብ ወርሒ ሓምለ 2024 ጀሚሩ 721 ሺሕ ካብ ጐረባብቲ ሃገራት ናብ ሃገሮም ከም ዝተመልሱ የርድእ።
ቻይና: ሃገራት ኣፍሪቃ ካብ 1 ጉንበት 2026 ጀሚረን፡ ፍርያተን ብዘይቀረጽ ናብ ዕዳጋኣ ክቕርባ ከም ዝፈቐደት፡ ናይታ ሃገር ፕረሲደንት ዚ ጂምፒንግ ብምትቃስ፡ ማይእከላይ ምብራቕ (Asharq Al Awsat)፡ ዝተባህለት ማዕከን ዜና ኣፍሊጣ።
ቻይና እዚ ዕድልዚ ቅድሚ ሕጂ ን33 ሃገራት ኣፍሪቃ ክትህብ ዝጸንሐት ኮይና፡ ሎሚ ድማ ዝሓለፈ ዓመት ብዝኣተወቶ ቃል መሰረት፡ ብዘይካ ኢስዋቲኒ ንኹለን ሃገራት ኣፍሪቃ እቲ ዕድል ሂባ’ላ። እታ እዚ ዕድል ዝተነፈጋ ኣብ ደቡባዊ ክፍሊ ኣፍሪቃ እንትርከብ ኣፍደገ ባሕሪ ዘየብላ ንእሽቶ ሃገር፡ ኢስዋቲኒ ነታ ቻይ ናተይ ደሴት እያ እትብላ ታይዋን ከም ሃገር ስለ እትፈልጣ ምዃኑ እቲ ዜና ሓቢሩ።
ቻይና እታ ዝለዓለት ምስ ኣፍሪቃ ንግዳዊ ርክብ ዘለዋ ኮይና፡ ኣብ ዞባ ኣፍሪቃ ቀንዲ ተሓጋጋዚት ኣብ ምዝርጋሕ መደባት ትሕተ-ቅርጻ እውን እያ።.ነዚ ቻይና ሂባቶ ዘላ ዕድል፡ ምስቲ ፕረሲደንት ኣሜሪካ ትራንፕ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ብደረጃ ዓለም ሓሓሊፉ ንምፍርርራሕ ኣብ ልዕሊ ዝተፈላለያ ሃገራት ክጽዕኖ ዝጸንሐ ሰፍ ዘይብል ቀረጽ፡ ሃገራት ኣፍሪቃ ክጽበየኦ ዝጸንሓ እዩ።
መራሒ ቻይና እዚ ናይ ናጻ ቀረጽ ፖሊሲ ሃገሩ ብዘይጥርጥር ኣብ ቁጠባዊ ዕቤት ኣፍሪቃ፡ ዝለዓለ ግደ ክህልዎ እዩ ክብል ገሊጽዎ’ሎ። እቲ መራሒ ቻይና ነዚ ዘፈለጠ መራሕቲ ኣፍሪቃ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብምኽንያት መበርል 39 ዓመታዊ ኣኼባ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ብዛዕባ መጻኢ ዕድል 1.4 ቢልዮን ህዝቢ ናይታ ኣህጉር ንምምይያጥ ብሓደ ዝነበርሉ ኣጋጣሚ ብምጥቃም እዩ።
እዚ ስጉምቲ ቻይና ሓደ ኣካል ናይቲ ኣብ መንጎ ኣሜሪካን ቻይናን ኣብ ቁጠባዊ መዳይ ዝካየድ ዘሎ ወሳኒ ውድድር እዩ።
ኣባል ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚ ሽማግለን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ዝነበረ ሓርበኛ ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም፡ ቀትሪ ምድሪ ብመጋበርያታት ህግደፍ ካብ ከተማ ከሰላ ተጨውዩ ድሃዩ ካብ ዘጥፍእ 14 ለካቲት 2026፡ 14 ዓመቱ መሊኡ። እዛ ዕለት እዚኣ፡ ሓንቲ ካብተን ናይ ሕሰምን መከራን ዕለታት ኮይና፡ ከምተን ካለኦት ብጾት ዝጠፍኡለን ዕለታት እንዝክራ እያ። ከምዛ ንዕኡ ዘጋጠመቶ ሓደጋ መጭወይቲ ዘጋጠሞም፡ ናይ ቃልሲ ብጾትና፡ ተጋደልቲ ወልደማርያም ባህልብን ተኽለብርሃን ገ/ጻድቕን እውን ኣይንርሰዖምን ኢና። እዞም ሓርበኛታት እውን ካብ ሱዳን ከተማ ከሰላ ካብ ዝጭወዩ ኣብዚ ቀረባ ማዓልታት 34 ዓመት ክመልኦም እዩ። ብዛዕባዞም ግዳይ ዝኾኑ ብጾት ቅድሚ ሕጂኳ ብዙሕ ተባሂሉ እንተኾነ ሎሚ እውን ክዝክሮም ናይ ግድን እዩ።
ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ሓደ ካብቶም ጣዕሚ ንእስነት ከየስተማቐሩ፡ በጃ ህዝቦምን ሃገሮምን ንኽውፈዩ ኣብ ዕሸል ዕድሚኦም ናብ ቃልሲ ዝወፈሩ ሓርበኛታት ኢዩ። ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ንእስነቱ ኣብ ቃልሲ ዘሕለፈ፡ ራህዋን፡ ሰላምን፡ ቅሳነትን ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዝብህጉን ምእንታኡ ኩሉ ዝካኣሎም ካብ ዘበርከቱን ኤርትራውያን ሓርበኛታት ሓደ ኢዩ። ወዲ 17 ዓመት ኣቢሉ ምስ በጽሐ’ዩ ሰራዊት መግዛእቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍጽሞ ዝነበረ ኣስካሕካሒ ግፍዕታት ከይተወገደ ሰላምን ቅሳነትን ክርከብ ከምዘይካኣል ተገንዚቡ ኣብ ዕሸል ዕድሚኡ ኣብ ወርሒ መጋቢት 1968 ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝተሰለፈ። ወተሃደራዊ ትምህርቲ ድሕሪ ምውሳዱ ሰውራ ኤርትራ ኣብ ስሳታት ዝነበሮ ጸገማትን ሕልኽልኻትን ተጻዊሩ መባእታዊ ሕክምናዊ ትምህርቲ ተኸታቲሉ ኣብ 1970 ኣብ ሓይሊ 501 ሓኪም ጋንታ ኮይኑ ከም ዝተመደበ ታሪኽ ቃልሱ የረድእ።
ኣብ 1971 ቀዳማይ ሃገራዊ ጉባኤ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተሓኤ)፡ ብዛዕባቲ ብስም ሰልፊ ናጽነት ካብ ተሓኤ ዝተፈንጨለ ጉጅለ ብዝተወሰነ መሰረት፡ እቲ ፍልልይ ብሰላማዊ መንገዲ ንምፍታሕ፡ ምስ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ንክትራኸብ ሽማግለ ስለ ዝተመዘት፡ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ድማ ሓደ ካብ ኣባላታ ኮይኑ ነይሩ።
ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም፡ ክሳብ 1976 ቅድም መራሒ ሓይሊ ደሓር ከኣ ኮምሽነር ሓይሊ ኮይኑ ተቓሊሱ። ድሕርዚ ኣብቲ ብሓልዮት ፈለስጢናዊ ውድብ ፈትሕ/Fatih-PLO: ዝካየድ ዝነበረ ትምህርቲ ናይ ምስታፍ ዕድል ስለዝረኸበ፡ ኣብ ሶርያ ደማስቆ ናይ ሓደ ዓመት ወተሃደራዊ ትምህርቲ ተኸታቲሉ ብደረጃ መዓርግ ትሊንቲ (ሓለቓ 100) ተመሪቑ ናብ ሜዳ ተመሊሱ ብዝለዓለ ዓቕሙ ቃልሱ ቀጺሉ።
ድሕሪ ውግእ ሕድሕድ፣ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ኣብ ዶባት ሱዳን ምእታዉ ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ናይ ቃልሲ ፍናኑ ከየውደቐን ተስፋ ከይቆረጸን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ንምሕዳስን ንምቕጻልን ኣብ ዝተኻየደ ቃልሲ፡ ብሚያዝያ 1982 ኣባል ናይታ ሰራዊት ንምምራሕ ዝቆመት ግዚያዊት ሽማግለ ኮይኑ ተመሪጹ። ኣብ መወዳእታ 1982 ተሓኤ-ሰውራዊ ባይቶ ምስ ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት ኤርትራ ሸነኽ ዑስማን ሳልሕ ሳበ ብዝተገብረ ሓድነታዊ ስምምዕ መሰረት፡ ኣባል ናይታ ብኣርባዕተ ተጋደልቲ ዝቆመት ወተሃደራዊ ሽማግለ ኰይኑ ንዝሰመረ ሰራዊት መሪሑ። ይኹን እምበር መሪሕነት ህሓሓኤ፡ ነቲ ስምምዕ ብትሕዝትኡን መንፈሱን ክፍሑቊን ከፍርስን ምስ ዝጀመረ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ብመስከረም 1983 ብጸጥታ ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት ኤርትራ ተኣሲሩ።
ህሓሓኤ ኣብ መፋርቕ 1984 ሓደ ውድብ ኮይኑ ክቕጽል ስለዘይካኣለ ድማ፣ ክንፊ ዑስማን ሳልሕ ሳበን ኣሕመድ ጃስርን ተባሂሉ ኣብ ዝተፋናጨለሉ፡ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ዝርከቦም ልዕሊ 73 ኣባላት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ - ሰውራዊ ባይቶ ብፖለቲካዊ ርእይትኦም ጥራይ፣ በብእዋኑ ተኣሲሮም ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ብወታሃደራዊ ክንፊ ጉጅለ ጃስር ካብ ዝተሓተ ክሳብ ሓሙሽተ ዓመታት ብማእሰርቲ ተሳቐዩ።
ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ብሓሙሽተ ዓመታት ማእሰርቲ ኣይሓለፈሉን። ሓይሊ ጃስር ኣብ ኣጋ መወዳእታ 1988 ብሰራዊት ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ምስተጠቕዐ፡ መደበራትን ቤት ማእሰርትን ጉጅለ ጃስር ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ህግሓኤ ስለዝኣተወን፡ ካብቲ ማእሰርቲ ናይ ምምላጥ ዕድል ስለዘይተረኽበ እንደገና ኣብ ቀይዲ ህዝባዊ ግንባር ኣተወ። ካብ ጸልማት ናብ ዝኸፍኤ ጸልማት ኣብ ትሕቲ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ክሳብ ድሮ ናጽነት ኤርትራ ተኣሲሩ።
መሓመድ ዓሊ ብዘጋጠሞ ማእሰርትን ስቅያትን ኣይተዳህለን ኣይሰኮነን ዝያዳኳ ዳኣ መሊሱ ሓሪኑ ካብ ናይ 1995 ራብዓይ ጉባኤ ተሓኤ-ሰውራዊ ባይቶ ክሳብ 2010 ዝነበረ እዋን ኣብ ዝተገብረ ጉባኤታት ኣባል ባይቶ ኮይኑ ተመሪጹ፡ ብደረጃ ኣባል ፈጻሚ ሽማግለን ሓላፊ ዝተፈላለያ ኣብያተ-ጽሕፈት ተመዚዙ ተቓሊሱ። ኣብ 2011 ኣብ ዝተኻየደ ቀዳማይን መስመርን ጉባኤ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ምምራጹ እውን ኣባል ፈጻሚ ሽማግለ ኮይኑ ኣብ ቃልሲ እንከሎ ብዕለት 14 ለካቲት 2012 ብጸጥታዊ ትካል ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኢሳያስ ካብ ከተማ ከሰላ ምስ ተጨው፡ ክሳብ ሎሚ ኣሰሩ ኣብ ዘይርከበሉን ድምጹ ኣብዘይስማዓሉን ጎዳጉዲ ምልኪ ተሰዊሩ ዘሎ።
በዚ ኣጋጣሚ፡ ኣብ ኤርትራ ብሰሪ ምልኪ ህግደፍ ዘይዘኽተመትን ዘይተበታተነትን ስድራ ከምዘየላ ኩልና ንፈልጦ ካብ ኮነ፡ እታ ብደምን መስዋእትን ህዝባ ናጽነታ ዘረጋገጸት ሃገርና ዝያዳ ኣብ ሓደጋ ዝኣተወትሉ እዋን ንርከብ ካብ ሃለና፡ ኩልና ኤርትራውያን ናይ ቃልሲ መሳርዕና ኣዋሃሂድና፡ ልኡላውነት ሃገርና ንምዕቃብን መሰረታዊ ለውጢ ንምርግጋጽን ናይ ሓባር ቃልሲ ይጽበየና ከምዘሎ ተገንዚብና ክንልዓል ይግባእ።
ንቅዋማዊ ምሕደራን፡ ዲሞክራሲያዊ ምዕባለን ንቃለስ
ኮሚሽነር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃን ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኢጣልያን
ካለኣይ ርክብ ኣፍሪቃን ኢጣልያን ብ13 ለካቲት 2026 ብናይ ክልቲኦም ምትሕብባር ኣብ ኣዲስ ኣበባ ከም ዝተቃነዐ፡ ካብ ኢጣልያ ዝተረኽበ ዜና ሓቢሩ። ናይቲ ርክብ ሸቶ ኢጣልያ ምስ ኣፍሪቃ ዘለዋ እስትራተጅያዊ ምሕዝነት ከተግብር ዝኽእል ኩነታት ምጥጣሕ ምዃኑ ተፈሊጡ። ምስዚ ብዝተሓሓዘ እቲ ርክብ ኢጣልያ ኣብ መዳያት ቁጠባን ፖለቲካን ምስ ኣፍሪቃ ንምዝማድ ናይ ዘውጸኣቶ ትልሚ ማቲ (Mattei Plan) ንምትግባር ዝተወደበ ምዃኑ እውን ተነጊሩ።
ናይዚ ኣብ ኣፍሪቃ ንመጀመርያ ግዜ ዝጋበአ ርክብ ተሳተፍቲ፡ መራሕቲ ሃገራት ወይ ድማ ኣብ ዝለዓለ ሃገራዊ ጽፍሒ ሓላፍነት ዝርከቡ ሰብ መዚ እዮም። ነዚ ዝገለጸት ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኢጣልያ ጆርጂያ ሜሎኒ ኣብ ናይ ዓመተ 2026 ናይ መጀመርያ ጋዜጣዊ መግለጺኣ ምንባሩ ድማ ተፈሊጡ። እዚ ርክብዚ ኣብ ድሮ ሓፈሻዊ ኣኼባ መራሕቲ ኣፍሪካ ዝተኻየደ እዩ።
እዚ ርክብ ኣፍሪቃ-ኢጣልያ፡ መቐጸልታ ናይት ብ2024 ዝተኻየደ ቀዳማይ ካለኣይ ናይ ሓባር ኣኼባ ኮይኑ፡ ዕላምኡ ከኣ እቲ ሽዑ ዝተበጽሐ ናይ ምሕዝነት ስምምዕ ዝትግበረሉ መንገዲ ምትላም እዩ። ናይቲ መሰረታዊ ናይ ሓባር ትልሚ ቀዳምነታት፡ ቀጻልነት ዘለዎ ዕቤት ኣብ መዳያት፡ ምዝርጋሕ ትሕተ-ቅርጻ ጸዓት፡ ትምህርቲ፡ ክኢላዊ ስልጠና፡ ሕርሻን ጥዕናን ምዃኑ ኣብቲ ናይ ቅድመ-ኣኼባ መግለጺ ዝተመልከት እዩ።
ከምኡ እውን እቲ ኣኼባ በቲ ናይ 1ይ ርክብ ስምምዕ መሰረት፡ ዝተተግበረ እንታይ ከም ዝመስል ዝገምገመን ንቀጻሊ ኣተገባብራ ኣብ ዛዕባታት፡ ምምዕባል ሓድሽ ምሕዝነት፡ ፖለቲካዊ ዘተን ዝተወሃሃደ መደባትን ዝምልከት ትልሚ ከም ዝሰኣለ ተፈሊጡ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኢጣልያ ሜሎኒ፡ ናይቲ ብ14ን 15ን ለካቲት 2026 ዝካየድ ዘሎ መበል 39 ኣኼባ መራሕቲ ኣፍሪቃ ኣኼባ ናይ ክብሪ ጋሻ ኮይና ኣብ መኽፈቲ ቃል ኣስሚዓ።
ጨንፈር ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ) ዓዲ እንግሊዝ፡ ብ12 ለካቲት 2026 ኣኼባ ከም ዘካየደ ናይቲ ኣኼባ ተሳተፍቲ ሓቢሮም። እቲ ኣኼባ ናይ ዝሓለፉ ምንቅስቓስ ጨንፈር ብምግምጋም፡ ዝጸንሖ ሕጽረታት ብምእራም፥ ኣብ መጻኢ ቃልሱ ክቕጽል ከም ዝወሰነ ኣረጋጊጹ። ነቲ ዝተበጸሓ ምርድዳእ ኣብ ግብሪ ኣብ ምውዓል ከኣ፡ ኣቦመንበር ጨንፈር ምስ ኣባላት መሪሕነት ጨንፈር ንክተሓባበር መምርሒ ከም ዝሃበ ሓቢሩ።
ኣኼባ ጨንፈር ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ብዛዕባ ዝረአ ዘሎ ቅልጡፍን ተለዋዋጥን ፖለቲካዊ ኣሰላልፋታት ብምድህሳ፡ ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ልኡላውነት ኤርትራ ብምግሃስ፡ ኣፍደገ ባሕርን ወደብን ብሓይሊ ንምውሳድ ከቃልሖ ዝጸንሐ ተደጋጋሚ ኣዋጃት ኣዝዩ ከም ዘሻቕሎ ተገንዚቡ። ኣብዚ እዋን እዚ ካብ ኣዋጅ ሓሊፉ፡ ናይ ውግእ ምቅርራብ ዝመስል ምንቅስቓስ ይረአ ምህላዉ ብምርዳእ፡ ውግእ እንተ ጀሚሩ ውጽኢቱ ኣዝዩ ሓደገኛ ከም ዝኸውን ድማ፥ ኣኼባ ጨንፈር ዓዲ እንግሊዝ ስግኣቱ ኣንቢሩ።
ኣብ መወዳእታ ኣኼባ፡ ተሳተፍቲ ኣንጻር ግህሰት ልኡላውነት ኤርትራ ምዃኖም ብምጥቃስ፡ ህዝቢ ኤርትራን ማሕብረሰብ ዓለምን ብዛዕባቲ ዝፍራሕ ዘሎ ሓደገኛ ሳዕቤን ምግሃስ ልኡላውነት ኤርትራ ዝፈልጥሉ ኩነታት ንክጣጥሕ ብምትሕስሳብ ምዝዛሙ እቲ ምንጪ ሓቢሩ።
ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳይ ስዑዲ ዓረብ፡ ልኡል ፋይሳል ቢን ፋርሓን ኣል ሳዑድን ምክትሉ ኢንጅነር ወሊድ ዓብደልከሪም ኣልኸርጂን ኣብ ተኸታታሊ መዓልታት ናብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ምጋሾም ናይ ክልቲአን ሃገራት ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
በዚ መሰረት ምክትል ወጻኢ ጉዳይ ሱዕዲ ዓረቢያ ብ12 ለካቲት 2026 ኣብ ኣስመራ ምስ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ተራኺቡ ተዘራሪቡ። ኣብቲ ርክቦም ብዛዕባ ታሪኻዊ ዝምድና ክልቲአን ሃገራትን ቅልጡፍ ምዕባለታት ዝረኣየሉ ዘሎ ቀይሕ ባሕርን ብዝምልከት ዓሚቕ ዘተ ምክያዶም ናይ ህግደፍ ማዕከናት ዜና ጠቒሰን። ከምኡ እውን ብዛዕባ ቅድሚ ሕጂ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝተበጽሑ ስምምዓት ምምይያጦም ተጠቒሱ።
ብኻልእ ወገን ድማ ሚኒስተር ወጻይ ጉዳይ ሱዕድያ፡ ብ11 ለካቲት 2026 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ቀዳማይ ምኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ተራኺቡ ምዝርራቡ ማዕከናት ዜና ብልጽግና ጸብጺበን። ናይቲ ርክቦም መመያየጢ ዛዕባታት፡ ዝምድና ክልቲአን ሃገራትን ጸጥታ ቀይሕ ባሕርን ምንባሩ እተን ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
ብናይ ብዙሓት ተዓዘብቲ ሚዛን፡ ናይቲ ሚኒስተርን ምክትሉን በብጽባሕ፡ ናብተን ኣብ ዝለዓለ ምትፍናን ኣትየን ዘለዋ ጐረባብቲ ሃገራት ኤርትራን ኢትዮጵያን መገሻ፡ ቀንዲ ምኽንያት ኣትየንኦ ዘለዋ ወጥሪ ናይ ምህዳእ ፈተነ እዩ ዝብል’ዩ።
እዚ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኢትዮጵያ ብውሳነን ገንዘብን ኢማራት ኣብ መሬታ ነቲ ብጀነራል ኣሕመድ ደጋሎ ንዝምራሕ ወገን ሱዳን ወተሃደራዊ መሰልጠኒ ከም ዝኸፈተት ሮይተርስ ኣብ ዘቃለዓሉ ዝተኻየደ ምዃኑ ኢትዮጵያ ካብ ኢማራት ንክትርሕቕ ንምትሕስሳብዩ ዝተኻየደ መገሻ’ዩ ክብሉ ዝስምዑ’ውን ኣለዉ።
ብዘይካዚ ሱዕድያ ኣብ መስከረም 2018 ንኢሳያስን ኣብይን በዓል 7 ዓንቀጻት ስምም ዘፈራረመት ምንባራ’ውን ምስዚ ኣተሓሒዝካ ዝረአ እዩ ዝብል ከኣ ናይ ብዙሓት ግምት እዩ።
ኮሚሽነር ቮልከር ቱርክ ኣብ ትግራይ ዘሎ ወጥሪ ንክሃድእ ጸዊዑ
Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኮሚሽነር ላዕለዋይ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት፡ ቮልከር ቱርክ ብ10 ለካቲት 2026 ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ኩሎም ኣካላት ኣብ ትግራይ ዝረአ ዘሎ ወጥሪ ካብቲ በጺሕዎ ዘሎ ደረጃ ከይገድድ ኣብ ምህዳእ ንክሰርሑ ጸዊዑ። ኣብዚ ቀረባ ግዜ ኣብ መንጎ ሓይልታት ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያን ናይ ክልል ትግራይ ዕጡቓትን ዝተኻየደ ውግእ፡ ነቲ ወጥሪ ኣዕሪጉ ቅልውላው ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ከም ዘጋደደ ኣብቲ መግለጺኡ ጠቒሱ። ኣስዒቡ ድማ እቲ ኩነታት ናብ ዝያዳ ኣስጋኢ ከይከድይብ ንሻቐል ኢና ኢሉ።
ኩሎም እቲ ጉዳይ ብቐረባ ዝምልከቶም ኣካላት፡ ምስ ዓለም ለኻዊ ትካላት ብምትሕብባር፡ ካብኣቶም ትጽቢት ዝግበር ጻዕሪ ንክገብሩ ኣዘኻኺሩ፡ ዓለም ለኻዊ ትካላት እውን ኣብ ክንዲ ናብ ውግእ ምምላስ፡ ናብ ሰላማዊ ፍታሕ ዝወስድ ምይይጥ ክካየድ ንክሕግዙ ጸዊዑ።
ብ26 ጥሪ 2026 ኣብ ጸለምቲ ኣብ መንጎ ሰራዊት ፈደራል ኢትዮጵያን ሓይልታት ጸጥታ ክልል ትግራይን ብዝተፈላለዩ ከበድቲ ኣጽዋር ዝተሰነየ ውግእ ተኸፊቱ ከም ዝነበረ ዘዘኻኸረ እቲ ኮሚሽነር፡ ድሕሪኡ ግና ዕጡቕ ሓይሊ ትግራይ ብ1 ለካቲት 2026 ካብቲ ውግእ ዝተኻየደሉ ቦታ ከም ዝሰሓበ ሓቢሩ።
ብሰንክ’ቲ ትግራይን ዓፍርን ኣብ ዘዳውብ ከባቢ ዝተፈጥረ ወጥሪ እውን ብኹሎም ወገናት ኣብቲ ጉዳይ ኢድ ነይርዎም ብዝብል፡ ሲቪል ሰባት ግዳይ ማእሰርትን ካልእ ሰብኣዊ ግህሰትን ይኾኑ ከም ዘለዉ ብምጥቃስ፡ ሚልዮናት ሰባት ካብቲ ናይ 2000-2002 ውግእ ጀሚሮም ናይ ውሽጢ ሃገር ተመዛበልቲ ኮይኖም፡ ኣብ ልዑል ሰብኣዊ ጸገም ወዲቖም ከም ዘለዉን ቁጽሪ ብሰንኪ’ቲ ኩነታት ናይ ዝሞቱ ከምዘፍለጥን ኣብቲ መግለጺኡ ኣስፊሩ።
እቲ ኮሚሽነር ሰብኣዊ መሰል፡ ኩሎም ናይ ቀረባን ርሑቕን ዝምልከቶም ወገናት ኣብ ክንዲ ህውከት ምጽሕታር፡ ናብ ሰላምን ዘተን ከድህቡ ብምዝኽኻር፡ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ጐረቤታ ኤርትራን መመሊሱ ዝዓርግ ዘሎ ወጥርን ከኸትሎ ዝኽእል ሰብኣዊ ቅልውላውን ከም ዘሻቕሎ’ውን ኣዘኻኺሩ።
ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶር ጌደዎን ጢመቴዎስ፡ ብ7 ለካቲት 2026 ብቐጥታ ናብ ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳይ ኤርትራ ዑስማን ሳልሕ ደብዳበ ጽሒፉ። ኣብ ደብዳበኡ ኤርትራ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኢትዮጵያ መሬት ሒዛ ከም ዘላን ጠቒሱ፡ ብወገን ሰሜናዊ ምዕራብ ኢትዮጵያ ከኣ ኣንጻር መንግስቲ ኢትዮጵያ ምስ ዝኾኑ ዓመጸኛታት ትተሓጋገዝ ከም ዘላ ከሲሱ። ቀጺሉ ተግባራት ኤርትራ ምስሕሓብ ምግዳድ ጥራይ ዘይኮነ፡ ወራር ኣብ ልዕሊ ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኢትዮጵያ እዩ ድሕሪ ምባል፡ ካብዚ ተግባራ ከተቋርጽ ብተደጋጋሚ ሓቲትናያ ፈቓደኛ ኣይኮነትን ከኣ ኢሉ።
እቲ ደብዳበ ንልዕሊ 50 ዓመታት ምስሕሓብ መግለጺ ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ኮይኑ ምጽንሑ ጠቒሱ፡ እቲ ተፈጢሩ ዝጸንሐ ዘይምትእምማን ብዘተን ዲፕሎማስያዊ መስርሕን ክፍታሕ ከም ዝኽእል እምነት ኣለና ኢሉ። ኣስዒቡ ድማ ካብ ኤርትራ ንመጸዋዕታና፡ ልኡላውነትናን ግዝኣታዊ ሓድነትናን ዘኽብር መልሲ እንተደአ ረኺብና፡ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ናብ ኩሉ ሓቆፍን ሓቀኛ እምነትንብ ዘሰንዮ ናይ ሓባር ረብሓ ናብ ምፍትሑ ክኣቱ ቅሩብ ምዃኑ ኣስፊሩ። ካብቶም በቲ ዝተጠቕሰ ኣገባብ ክውገኑ ዝበሎም ዛዕባታት ከኣ፡ ተጠቃምነት ሓይሊ ባሕርን ኣገልግሎት ወደብ ዓሰብን ኢትዮጵያ ምርግጋጽ ክብል ዘርዚሩ።
ብምቕጻል ከኣ ሓባራዊ ተጠቃምነትን ምክብባርን፡ ከምኡ እውን ምትሕብባር ንምርግጋጽ ሰላምን ብልጽግናን ኣብ ክልቲኡ ብዙሕ ተመሳሳልነት ዘለዎ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝረጋገጸሉ ኩነታት ንምፍጣር ድልዋት ኢና ይብል። ኣብ መወዳእታ ድማ ነዚ ደብዳበ ኣብ ክንዲ ህውከትን ዕግርግርን፡ ምእንቲ ሰላምን ዕቤትን ሃገራትናን ዞባናን ብምሕላይ ዝነቐለ ጌርካ ክትረደአ ተስፋ ንገብር ክብል ደምዲሙ። ህግደፍ ነዚ ዝምልከት ቅልጡፍ መልሲ ኣይሃበን።
እዚ ደብዳበ ኣብቲ መጀመርያ ናይ ሓሶት ከይከውንኳ ምጥርጣር ፈጢሩ እንተነበረ፡ ወሃቢ ቃል ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣንበሳደር ነበያት ግና ሓቀኛ ምዃኑ ኣረጋጊጽዎ እዩ። ተልኦ ናይቲ ደብዳበ ብዝምልከት፡ ዝተፈላለዩ ማዕከናት ዜናን ፍሉጣት ፖለቲከኛታትን ናይ ሰላም ዘይኮነ፡ “ውግእ ንምጅማር ከም መመሳመሲ ዝቐርብ ዘሎ ከይከውን” ዝብል ስግኣቶም ይገልጹ ኣለዉ።
ናብ ከምዚ ዝኣመሰለ ሓሸውየ የእትዉ ካብ ዘለዉ ጉዳያት ሓደ፡ ህግደፍ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ መወዳእታኡ ከብጽሕ ፈቓደኛ ዘይምዃኑ፡ ምዃኑ ኤርትራውያን ክዝንግዕዎ ኣይግባእን።
More...
ኣሜሪካዊ ኣማኻሪ ኣብ ጉዳይ ኣፍሪቃ ማሳድ ቦሎስ፡
ኣሜሪካዊ ኣማኻሪ ኣብ ጉዳይ ኣፍሪቃ ማሳድ ቦሎስ፡ እቲ “ብኳድ (Quad)” ዝፍለጥ፡ ኣሜሪካ፡ ግብጺ፡ ስዑድ ዓረቢያን ኢማራትን ዝርከበኦ ጋንታ ንሰላም ሱዳን ኣብ ዝምልከት ሰነድ ከም ዝተሰማምዐን ክሳብ 1.5 ቢልዮን ዶላር ዝግመት ንሕውየት ብውግእ ዝተሃስየ ከባቢታት ሱዳን ዝውዕል ከም ዘዋጸኣን ሓቢሩ።
ቦሎስ ንሱዳን ትሪቡን ብዝሃቦ ሓበሬታ መሰረት፡ ናይ ኣሜሪካ ባይቶ ሰላም እቲ ንሰላም ሱዳን ዝምልከት ሰነድ ካብ ዝመጽእ ዘሎ ወርሒ መጋቢት 2026 ጀሚሩ ክትግበር ትጽቢት ኣሎ ኢሉ። እቲ ሰነድ ተኹሲ ጠጠው ድሕሪ ምባልን ኣብ ወተሃደራውን ጸጥታውን ትካላት ሱዳን ብሓገዝ እተን 4 ሃገራት ምትዕርራይ ምግባር ከም ዘጠቓልል ሓቢሩ።
ኣብ ዋሽንግተን ኣብ ትካል ሰላም ፕረሲደንት ትራምፕ፡ ንሰላም ሱዳን ዝምልከት ኣብ ዝተገብረ ዘተ፡ እቲ ሰነድ ብክልቲኦም ወገናት ተቐባልነት ረኺቡ ናብ ተኹሲ ጠጠው ዘብጽሕ ክኸውን ዘለዎም ተስፋ ገሊጹ። ምስዚ ብምትሕሓዝ እቲ ኣማኻሪ ኣሜሪካ ምእንቲ ሰላምን ሰብኣዊ ኣቕርቦትን ካብ ዝተወሰኑ ከተማታት ወተሓደራት ናይ ምውጻእ መደብ ከም ዘሎ እውን ኣፍሊጡ።
እቲ ንሰላም ሱዳን ዝምልከት ሰነድ፡ ድሕሪ በቶም ዘዳለዉዎ ኣካላት ምጽዳቑ፡ ናብ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ቀሪቡ ተቐባልነት ከም ዝረክብ ክግበርዩ። ብጀነራል ኣልቡርሃን ዝምራሕ መንግስቲ ሱዳን፡ ነቲ ብጀነራል ሕመቲ ዝምራሕ ኣካል ኣጽዋር ተቕርብ ኣላ ብዝብል፡ ንተሳትፎ ኢማራት ኣብቲ ሰነድ ሰላም ዘዳልው ዘለዉ ዘሎ ኣካል ክቃወም ከም ዝጸንሐ ዝዝከር እዩ። እቲ ዜና ኣተሓሒዙ ካብቲ ንሰባኣዊ ሓገዝ ሱዳን ዝዋጻእ 1.5 ቢልዮን ዶላር፡ እቲ 500 ሚልዮን ዶላር ናይ ሕቡራት ዓረብ ኢማራት ምዃኑ ኣንበሳደር ቦለስ ኣፍሊጡ።
ፈጻሚ ሽማግለ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ብ31 ጥሪ 2026 ምዱብ ኣኼባ ኣካይዱ። ኣብ መኽፈቲ’ዚ ኣኼባ ኣቦመንበር ሰዲህኤ ብጻይ ገረዝጊሄር ተወልደ፡ ኣብዚ እዋንዚ ብደረጃ፡ ሃገርና፡ ዞባናን ኣህጉርናን ይረአ ብዛዕባ ዘሎ ፖለቲካዊ ኣሰላልፋታት፡ ዝፍጠር ዘሎ ስግኣታትን ኣብ ልዕሊ ሃገርናን ህዝብናን ዘሕድሮ ጽልዋን ዘንጸባርቕ ቃል ኣስሚዑ።
ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለ ብምቕጻል፡ ከም ቀዳማይ ኣጀንዳኡ ሰሪዑ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ጸብጻብ ኣብያተ-ጽሕፈት ሰዲህኤ ሰፊሕ ምይይጥ ብምክያድ፡ ግቡእ ሚዛናት ኣንቢሩ። ኣብቲ ጸብጻባት ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ቤት ጽሕፈት ዝተኻየዱ ምንቅስቓሳት ዳህሲሱ። ምስዚ ብምትሕሓዝ፡ ድማ ኣብ ኩለን ኣብያተ-ጽሕፈት፡ ዝተራእዩ ኣውንታታት ተተባቢዖም ክቕጽሉ፡ ድኽመታት ከኣ ዝእረምሉ ኣንፈታት ኣስፊሩ።
ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለ ከም ውጽኢት ናይቲ ጸብጻባት መሰረት ገይሩ ዘካየዶ ሰፊሕ ምይይጥ ነዞም ዝስዕቡ ውሳነታት ወሲኑ።
1) ኣድለይቲ ኣብ ዝበሎም ሰልፋዊ ዛዕባታትን ኣድማዒ ኣበርክቶ ሰዲህኤ ኣብ ፖለቲካዊ ሓይልታትን ኣብ ዝምልከቱ ነጥብታት ውሳነታት ወሲኑ።
2) መንግስቲ ኢትዮጵያ ሎሚ’ውን ብተደጋጋሚ፡ “ብዝኾነ መንገዲ ኣፍደገ ቀይሕ ባሕሪ ክንውንን ኣለና” ብዝብል ኣንጻር ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኤርትራ ዘቕነዐ ጐስጓስ የካይድ ምህላዉ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ካብዚ ተግባሩ ንክቑጠብ ደጊሙ ጸዊዑ። ኣተሓሒዙ ከኣ ልኡላውነት ሃገራት ዝዕቅቡን ንኣጠቓቕማ ወደብ ዝምልከቱን ኣህጉራዊ ሕግታትን ቻርተራትን ከይገሃሱ’ውን ኣጥቢቑ ኣዘኻኺሩ። ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ከኣ ውግእ ንረብሓኦም ከምዘይከውን ተገንዚቦም ናይ ሰላም ሓይሊ ንክኾኑ ከም ናይ ቅድሚ ሕጂ ጸዊዑ።
3) ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ)፡ እዚ ንርከበሉ ዘለና ሓቢርካ ምቅላስ ዝዓዘሉ ግዜ፡ ጻዕሩ ዝያዳ ከም ዘበርኽ ዘለዎ እምነት ኣስፊሩ። ኣብ ርእሲ’ዚ ደንበ ሓይልታት ለውጢ ኤርትራ፡ ኣብዚ መመሊሱ ዝገድድ ዘሎ ተሃዋሲ ፖለቲካዊ ላዕልን ታሕትን ዞባናን ዓለምናን ኣድማዒ ግደ ክጻወት ንክኽእል ናይ ሓባር መድረኽ ናይ ምፍጣር ምንቅስቓሱ ንከቀላጥፍ ጻውዒት ኣቕሪቡ።
4) ኣብዚ እዋንዚ እቲ ብፍላይ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን፡ ከምኡ እውን ኣብ ዞባና ሰላም ከስፍን ተስፋ ተነቢርሉ ዝነበረ ውዕል ሰላም ፕሪቶርያ፡ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ ምህላዉ ከም ዘተሓሳስብ ኣኼባ መዚኑ። ካብዚ ሚዛኑ ብምንቃል ድማ እቲ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ዝረአ ዘሎ ወተሃደራዊ ጐንጺ፡ ኣሰንባዲ ምዃኑ’ውን ተረዲኡ።
በዚ መሰረት ክልቲኦም ወገናት ካብ ዝሓለፈ ዕንወት ተማሂሮም፡ ብትዕግስትን ምጽውዋርን ውዕል ፕሪቶርያ ናብ ምትግባር ክምለሱ ጸዊዑ። እቶም ውግእ ብምጽራር፡ ናይ ዘተ መጸዋዕታ ዘውጽኡ ዘለዉ ኣህጉራዊ ትካላት ጻዕሮም ንክቕጽል’ውን ኣዘኻኺሩ። ናይ ቀረባ ይኹን ናይ ርሑቕ ሓይልታት፡ ኣብ ክንዲ ንሰላም፡ ኢድ ኣእትዮም ውግእ ካብ ምግዳድ ክቑጠቡ ድማ ኣተሓሳሲቡ።
5) ብሓፈሻ ኣብ ዝኾነ ኩርነዓት ዓለም፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ኢትዮጵያ ካብኡ ናብኡ ከኣ ኣብ መደበር ኣለምዋጭ ተዓቚቦም ዘለዉ ኤርትራውያን ዝሓልፍዎ ዘለዉ ህይወት ኣዝዩ መሪር ምዃኑ ኣኼባ ተገንዚቡ። ከምኡ እውን ኣብ ሃገረ ግብጺ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝወርድ ብዘሎ ሰብኣዊ ግህሰት ኣዝዩ ኣሻቓሊ ምዃኑ ተረዲኡ። ካብዚ ብምንቃል ከኣ ናብቶም መግስታት ኮነ እቲ ጉዳይ ዝምልከቶም ሰብኣዊ ትካላት ነቶም ስደተኛታት ናይ ምድሓንን ዓለምለኻዊ ሰብኣዊ ሕግታት ናይ ምኽባርን ሓላፍነቶም ክፍጽሙ ኣዕዚዙ ተማሕጺኑ።
6) ኣብ ጐረቤትና ሱዳን 3ይ ዓመቱ ሒዙ ዘሎ ውግእ፡ ኣብ ልዕሊ ህይወትን ንብረትን ዘኸትሎ ዘሎ ህልቂትን ዕንወትን ከምኡ እውን ሰፊሕ ምምዝባልን ስደትን ሱዳናውያንን ነበርቲ ሱዳንን ብምግንዛብ፡ ተዋጋእቲ ሱዳናውያን ጀነራላት ካብዚ ዘካይድዎ ዘለዉ ኣብራሲ ውግእ ንምውጻእ ኣብ ናይ ወጻኢ ኢድ ኣእታውነት ዘይኮነ ኣብ ድሌትን ትጽቢት ህዝቦም ተመርኲሶም፡ ነቲ ብዝተፈላለዩ ወገናት ዝረአ ዘሎ ናይ ሰላም ተበግሶታት ተቐቢሎም ክፈትሕዎ ጸዊዑ።
ምዱብ ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለ ኣብ መወዳእታ፡ ኣባላት ሰዲህኤ ነቲ ቅድሚ ሕጂ ከካይድዎ ዝጸንሑ፡ ዘይሕለል ቃልሲ ንኢዱ፡ ኣብ መጻኢ እውን ንክቕጽልዎ መጸዋዕታ ብምቕራብ ተዛዚሙ።
ዓባይ ብሪታንያ ዜጋታታ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝንቀሳቐስሉ ጥንቃቐ ንክገብሩ ዝመክር መግለጺ ከም ዘውጸአት መርበብ ሓበሬታ ኣዲስ ስታንዳርድ ኣፍሊጣ። እቲ መጠንቀቕታ ናብ ክልላት ትግራይ፡ ኣምሓራን ጋምቤላን ዝግበር ጉዕዞ ምሉእ ብምሉእ ክቋረጽ እዩ ዝመክር። እቲ ናይ ብሪታንያ ናይ ወጻኢ ጉዳይ መጠንቀቕታ ኣብ ሰፊሕ ኢትዮጵያ ምስ ዝተፈላለያ ሃገራት ዘራኽብ ከባብታት ከም ዘጠቓልል’ውን ጠቒሱ።
ብሪታንያ ብኸምዚ ደረጃ መጠንቀቕታ ንከውጽእ ዘገደዳ ኣብ ትግራይ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ዝተኻየደ ናይ ድሮን ደብዳባትን ዘኸተሎ ጉድኣትን ምዃኑ እቲ መጠንቀቕታ ጠቒሱ፡ እቲ ደብዳብ ዒላማ ዝገበሮ ዕለታዊ ቀረባት ዝጸዓና መካይን ምንባረን ከኣ ሓቢሩ።
ኣብ ክልል ኣምሓራ ድማ ምዕጻው መብዛሕትኡ ኣብያተ-ትምህርቲ ወሲኽካ፡ ዝተፈላለዩ ጉድኣት ዘኸተለ ካብ 2023 ዝጀመረ ውግእ ካልእ ምኽንያት ናይቲ መጠንቀቕታ እዩ ኢልዎ። እቲ መጠንቀቕታ ኢትዮጵያ ምስ ኤርትራን ደቡብ ሱዳንን ኣብ ዘዳውብ ኣብ 10 ኪሎሜተር፡ ምስ ሱዳንን ሶማልያን ኣብ ዘራኽብ ዶብ ድማ 30 ኪሎሜትር ርሕቀት ዝተዘርግሐ ከባብታት ከም ዘጠቓልል እውን ኣስፊሩ።
ኣብ ምብራቕ ኢትዮጵያ ክልል ዓፋር ምስ ኤርትራ ዘራኽብ፡ 100 ኪሎሜተር ዶብ፡ ዝተፈላለዩ ዞባታት ክልል ኦሮሞን እቲ ክልል ምስ ኬኒያ ኣብ ዘራኽብ ሰፊሕ ዶብን እውን ጸጥታ ውሑስ ከምዘይኮነ እቲ መጠንቀቕታ ኣስፊሩ። ኣተሓሒዙ ኣብቲ ክልል ሶማሊያ ምስ ኬንያ ዘራኽብ 100 ኪሎሜተር ዝንውሓቱ ዶብ ድማ ዝያዳ ጥንቃቐ ንክግበር ኣተሓሳሲቡ።
ኣብ ደቡብን ማእከላይን ኢትዮጵያ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ዝተፈላለዩ ዞባታት ክልል ሲዳማ፡ 10 ኪሎሜተር ርሕቀት ካብ ዶባት ኬንያን ደቡብ ሱዳንን ከም እውን ናብ ቀላይ ቱርካና ቅርበት ኣብ ዘለዎ ቱሪስት ዝበጽሕዎ ቦታታት ዜጋታት ብሪታንያ ካብ ምኻድ ክቑጠቡ ኣጠንቂቑ።
እዚ ናይ ጉዕዞ መጠንቀቕታ ዓባይ ብሪታንያ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብቲ ዝሰፍሐ ከባብታት ናይ ጸጥታ ስግኣት ከም ዘሎ ዘመልክት እዩ።
ኣቦመንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ጅቡታዊ ማሕሙድ ዓሊ ዩሱፍ፡
ኣቦመንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ጅቡታዊ ማሕሙድ ዓሊ ዩሱፍ፡ ብ30 ጥሪ 2026 መግለጺ ኣውጺኡ። ኣብቲ ዘውጸኦ እዋናዊ መግለጺ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ትግራይ ዝረአ ዘሎ ምዕባለታት፡ ብቐረባ ይከታተሎ ከም ዘሎ ብምጥቃስ፡ ዝለዓለ ሻቕሎት ከም ዝሓደሮ ኣፍሊጡ።
እቲ ኮሚሽነር ብኣላይነት ሕብረት ኣፍሪቃ ብዝተገበረ ጻዕሪ፡ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ፕሪቶርያ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ብ2 ሕዳር 2022 ዝተበጽሐ ህውከት ናይ ምቑራጽ ስምምዕ ኣገዳሲ ምዃኑ ጠቒሱ ንከይጠሓስ ድማ ብትሪ ኣተሓሳሲቡ።
ኮሚሽነር ማሕሙድ ዩሱፍ ኣብቲ ናብ ክልቲኦም ወገናት ኣብ ዘቕረቦ መጸዋዕታ፡ ዘይምትእምማን ካብ ዝፈጥር ተግባራት ዝለዓለ ጥንቃቐ ንክገብሩ ጸዊዑ። ኣተሓሒዙ ድማ ንኹሎም ዘየረዳድእዎም ጉዳያት ንመንፈስ እቲ ስምምዕ ብዘሓለወ መንገዲ ንክፈትሕዎም ኣዘኻኺሩ። ሕብረት ኣፍሪቃ ነቲ ስምምዕ ኣብ ምትግባር ዘይተቖጠበ ጻዕሪ ከም ዝገብር ብምጥቃስ ከኣ፡ ኣብ መስርሕ ሰላማዊ ፍታሕ ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ ምስ ክልቲኦም ኣካላት ከም ዝተሓባበር ኣፍሊጡ።
ኣብ መወዳእታ ከኣ ሕብረት ኣፍሪቃ በቲ ናይ ዘተ ልእኹ ኣቢሉ፡ ኣብ መጻኢ እውን ግደኡ ኣብ ሰላማዊ መስርሕ ዘይተገደበ ኣስተዋጽኦ ብምግባ፡ር ኣብ ክልል ትግራይ ሰላም ንክዕቀብ ከም ዝሰርሕ ኣፍሊጡ።
ናይዚ ኣቦመንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ መገለጺ ዝወጽእ ዘሎ፡ ኣብዚ ዝሓለፈ መዓልታት፡ ኣብ ከባቢ ጸለምትን ራያን ኣብ መንጎ ሓይልታት ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ ምምሕዳር ትግራይን ሓዲሽ ወተሃደራዊ ጐንጺ ምፍጣሩ ይሕበር ኣብ ዘለወሉ እዩ።
