إرتريا- التوق للإنتاجا لمُعاناةِ 19.02.2026
Written by Eritrea Al Touq
ጋዜጠኛ ኣገልግሎት ዜና ናይቲ ኣብ ፓሪስ ዝመደበሩ ኤ.ኤፍ.ፒ (AFP)፡ ብ19 ለካቲት 2026 ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ክልል ትግራይ ከይገይሽ ተኸልኪሉ ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ቦሌ ከም ዝተመልሰ እቲ ትካል ኣብፍሊጡ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣቐዲሙ እውን ኣብ ልዕሊ ናይ ህዝቢ ድምጺ ክኾኑ ዝገበኦም ጋዜጠኛታት ተጽዕኖን ገደብን ብምፍጣር ከምኡ እውን ብምእሳር ክንቀፍ ዝጸንሐ እዩ።
ነቲ ናብ ሽረ ክብገስ እንከሎ ዝተኣገደ ጋዜጠኛ ዝተዋህቦም ምኽንያት፡ መገሻኡ ብሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኣይጸደቐን ዝብል ምዃኑ እቲ ትካል ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ። በቲ ሓበሬታ መሰረት እዚ ሓድሽ ኣሰራርሓ ዝተባህለ፡ ካብቲ እቲ ጋዜጠኛ ዝተኸልከለሉ ዕለት ክትግበር ዝጀመረ’ዩ እውን ተባሂሉ።
ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን እውን ጋዜጠኛታት ሮይተርስ ብዛዕባቲ መንግስቲ ኢማራት ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ንተወርዋሪ ዕጡቕ ሓይሊ ሱዳን ንምሕጋዝ መደበር ታዕሊም ምምስራታ ዘቃልዕ ዜና ምስ ዘርግሑ ፈቓዶም ከይሕደስ ከም ዝተኸልከለ ድማ ኤኤፍፒ ጠቒሱ።
ሪፖርተራት ብዘይዶብ ብወገኑ ነቲ ናይቲድ ጋዜጠኛ ካብ መገሻ ምእጋድ፡ ንናይ ሓበሬታ ናጽነትን መሰልን ዝጥሕስን ኣብ ልዕሊ ዓለምለኸ መዲያታት ዕንቅፋት ዝፈጥርን እዩ ኢልዎ። ሪፖርተርስ ብዘይዶብ ንኢትዮጵያ ብመንጽር ናጽነት ፕረስ ካብ 180 ሃገራት ኣብ መበል 145 ሰሪዕዋ ዘሎ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስትሪ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ዜጋታቱ ናብ ክልል ትግራይ ከይጐዓዙ ዝመክር ቅድሚ ሕጂ ኣውጺእዎ ዝነበረ መግለጺ ኣሕዲስዎ። ነቲ መጠንቀቕታ ዘሕደሰሉ ምኽንያት ኣብ ትግራይ ኣብ መንጎ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ሰራዊት ኢትዮጵያን ዝተፈጥረ ምስሕሓባትን ስግኣትን ይጋደድ ስለ ዘሎ ምዃኑ ኣፍሊጡ።
ከምዚ ዝኣመሰሉ ዜናታት ዝዝርግሑ ዘለዉ፡ ዝተፈላለዩ ምንጭታት፡ ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰራዊቱ ብብዝሒ ናብ ሰሜናዊ ከባብታት የጓዕዝ ከም ዘሎ ኣብ ዝሕበረሉ ዘሎ ህሞት እዩ።
ዓለም ለኻዊ ትካል ቅልውላው፡ ኣብ ከባብና ብዘሎ ቅልውላው ዝሓደሮ ሻቕሎት ገሊጹ
Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ዓለም ለኻዊ ትካል ቅልውላው (International Crisis Group) ዝተባህለ ትካል; ብ18 ለካቲት 2026 ኣብ መርበቡ ነዊሕ ጽሑፍ ኣስፊሩ። ኣብቲ ዘውጸኦ xHuf ኣብ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ብቕልጡፍ ዝዓርግ ዘሎ ናብ ውግእ ከይምዕብል ኣዝዩ ዘስግእ ቅልውላው ከም ዘሻቐሎ ኣፍሊጡ።
እቲ ዓለም ለኻዊ ትካል፡ ድሕሪቲ ቅድሚ 3 ዓመታት ብውዕል ፕሪቶርያ ጠጠው ዝበለ ደማዊ ውግእ ትግራይ፡ ሓድሽ ኣዕናዊ ውግእ ከይክፈት ዝሓደሮ ስግኣት ብምግላጽ፡ ናብዚ ኣስጋኢ ውግእ ክወስዱ ዝኽእሉ ብዙሓት ምልክታት ይረኣዩ ከም ዘለዉ ከኣ ጠቒሱ።
ናይቲ ውግእ ሳዕቤን ነቶም ኣብቲ ናይ ቅድም ውግእ ተሳቲፎም ኣዕናዊ ማህሰይቲ ዝወረዶም ሰለስቲኦም ኣካላት፡ ተወሳኺ ከቢድ ጉድኣት ከውርደሎም ከም ዝኽእል ብምሕባር፡ ኣተሓሒዙ እቲ ክባራዕ ዝኽእል ውግእ ናብ ጐረቤት ሱዳንን ካለኦት ኣብዚ ዞባ ዝዋሰኣ ዘለዋ ሃገራትን ክልሕም ከም ዝኽእል ብምዝኽኻር ድማ፡ ክሳብ ናብቲ ሰፊሕ ዞባ ቀይሕ ባሕሪ ክሰፍሕ ከም ዝኽእል’ውን ግምቱ ኣስፊሩ።
ኣተሓሒዙ ድማ ተሰማዕነት ዘለወን ሃገራትን ትካላትን ኣፍሪቃን ምስ ዝዛመድወን ካብ ኣፍሪቃ ወጻኢ ዘለዉ ኣካላት፡ ነቲ ከይክፈት ዝስግእ ዘሎ ውግእ ንምግታእ ዲፕሎማሲያዊ መፍትሒ ኣብ ምርካብ ክነጥፋ ኣተሓሳሲቡ። ነፍሲ ወከፍ እቲ ጉዳይ ዘሻቕላ ሃገር፡ ነቶም ናይቲ ውግእ ቀንዲ ተዋሳእቲ ወገናት ቀሪባ ዘለዎም ስግኣታትን ስኽፍታን ሓቲታ ክትርዳእ ክትክእል ይግበኣ ዝብል ሓሳብ ድማ ኣስፊሩ።
ብፍላይ ከኣ እቲ ናይ ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ኤርትራ ናይ ምውናን ሃቐነን ኣብ ልዕሊ ልኡላውነት ኤርትራ ዝፈጥሮ ዘሎ ስግኣትን ብዓንተቦ ብግዱሳት ኣካላት ተ ክጽናዕ ይግበኦ ኢሉ።
ካብዚ ሓሊፉ እቲ ሰፊሕ ጽሑፍ ናይቲ ዓለም ለኻዊ ትካል ቅልውላው፡ ብዛዕባቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ናይ ሕድሕድ ፍልልያትን ምፍንጫላትን ሰፊሕ ተንታን እዩ ኣቕሪቡ። ንብሄራዊ ምንቅስቓስ ኣምሓራ ፋኖ ኣብ ዝምልከት ድማ፡ መንቀሊኡ ምስቲ ኣብ ትግራይ ዝተኻየደ ውግእ ከም ዝተሓሓዝ ብምዝኽኻር፡ ኣብዚ በጺሕዎ ዘሎ ደረጃ ንምብጻሕ ዝተራእየ ኣመዓባብላ’ውን ዘርዚሩ።
ናብ ሃገረን ዝምለሳ ሱዳናይውያን፡ ኣብ ኤምባሲኤን ፓስፖርተን እናሕደሳ
ላዕለዋይ ኮሚተ ምምላስ ወለንታውያን ሱዳናውያን ካብ ኡጋንዳ፡ ናይ መጀመርያ በረራ ካብ ኢንተበ ናብ ፖርት ሱዳን፡ ካብ 20 ለካቲት 2026 ከም ዝጅመር ብ14 ለካቲት 2026 ብዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ።
ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኡጋንዳ ኣስታት 92 ሺሕ ሱዳናውያን ስደተኛታት ኣለዉ። ካብዚኣቶም ካብ 10 ክሳብ 13 ሚእታዊ ኣብ ከተማ ካምፓላ ዝነብሩ ኮይኖም፡ እቶም ዝተረፉ ከኣ ኣብ መባእታዊ መቐበሊ ስደተኛታት መደበር ኪርያንዶንግ ተዓቚቦም ዘለዉ እዮም።
ናይቲ ሱዳናውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ዝመልስ ኮሚት ወሃቢት ቃል፡ ሪም ዓብደል ጀሊል ንሱዳን ትሪቡን ብዝሃበቶ መግለጺ መሰረት፡ እቲ ምምላስ ወለንተኛታት ኣብ ኡጋንዳ ኣብ ዘሎ ኢምባሲ ሱዳን ብ19 ለካቲት 2026 ብወግዒ ዝግለጽ ኮይኑ፡ ንጽባሒቱ ድማ በረራ ናብ ፖርት ሱዳን ክጅመር እዩ።
በቲ ብኩባንያ ትራኮ ዝጅመር በረራ፡ 146 ሱዳናውያን ስደተኛታትን 4 ኣባላት ናይቲ ኮሚተን ናብ ፖርት ሱዳን ከም ዝጐዓዙ እታ ወሃቢ ቃል ብተወሳኺ ኣፍሊጣ። እታ ወሃቢት ቃል ብተወሳኺ፡ ነቶም ዝተመልሱ ካብ ፖርት ሱዳን ናብ ውሑስ ከባቢ ንምልኣኾም፡ ብወተሃደራት ምስ ዝምራሕ ናይ ምክልኻል ኩባንያ ምትሕብባር ከም ዝግበር ጠቒሳ።
በቲ ሓበሬታ መሰረት፡ 4, 818 ሱዳናውያን ናብ ሃገሮም ንምምላስ ብድሌቶም ተመዝጊቦም ኣለዉ። እቲ ናይ መጀመርያ በረራ ምስ ተኻየደ ብዙሓት ወልውንተኛታት ክምዝገቡ እዮም ዝብል ትጽቢት ከም ዘሎ ድማ እታ ወሃቢት ቃል ሓቢራ። ነቲ መስርሕ ምምላስ ካብ ኡጋንዳ ናብ ፖርት ሱዳን ዘድሊ ገንዘብ ብዝምልከት ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ ሱዳን ልዝብ ከም ዝግበር ከኣ ተፈሊጡ’ሎ።
ጸብጻባት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከም ዝሕብሮ፡ ካብቶም ጠቕላላ ብሰንክቲ ውግእ ካብ መረብቶም ዝተመዛበሉ ሱዳናውያን፡ 4.4 ሚልዮን፡ ካብ ወርሒ ሓምለ 2024 ጀሚሩ 721 ሺሕ ካብ ጐረባብቲ ሃገራት ናብ ሃገሮም ከም ዝተመልሱ የርድእ።
ቻይና: ሃገራት ኣፍሪቃ ካብ 1 ጉንበት 2026 ጀሚረን፡ ፍርያተን ብዘይቀረጽ ናብ ዕዳጋኣ ክቕርባ ከም ዝፈቐደት፡ ናይታ ሃገር ፕረሲደንት ዚ ጂምፒንግ ብምትቃስ፡ ማይእከላይ ምብራቕ (Asharq Al Awsat)፡ ዝተባህለት ማዕከን ዜና ኣፍሊጣ።
ቻይና እዚ ዕድልዚ ቅድሚ ሕጂ ን33 ሃገራት ኣፍሪቃ ክትህብ ዝጸንሐት ኮይና፡ ሎሚ ድማ ዝሓለፈ ዓመት ብዝኣተወቶ ቃል መሰረት፡ ብዘይካ ኢስዋቲኒ ንኹለን ሃገራት ኣፍሪቃ እቲ ዕድል ሂባ’ላ። እታ እዚ ዕድል ዝተነፈጋ ኣብ ደቡባዊ ክፍሊ ኣፍሪቃ እንትርከብ ኣፍደገ ባሕሪ ዘየብላ ንእሽቶ ሃገር፡ ኢስዋቲኒ ነታ ቻይ ናተይ ደሴት እያ እትብላ ታይዋን ከም ሃገር ስለ እትፈልጣ ምዃኑ እቲ ዜና ሓቢሩ።
ቻይና እታ ዝለዓለት ምስ ኣፍሪቃ ንግዳዊ ርክብ ዘለዋ ኮይና፡ ኣብ ዞባ ኣፍሪቃ ቀንዲ ተሓጋጋዚት ኣብ ምዝርጋሕ መደባት ትሕተ-ቅርጻ እውን እያ።.ነዚ ቻይና ሂባቶ ዘላ ዕድል፡ ምስቲ ፕረሲደንት ኣሜሪካ ትራንፕ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ብደረጃ ዓለም ሓሓሊፉ ንምፍርርራሕ ኣብ ልዕሊ ዝተፈላለያ ሃገራት ክጽዕኖ ዝጸንሐ ሰፍ ዘይብል ቀረጽ፡ ሃገራት ኣፍሪቃ ክጽበየኦ ዝጸንሓ እዩ።
መራሒ ቻይና እዚ ናይ ናጻ ቀረጽ ፖሊሲ ሃገሩ ብዘይጥርጥር ኣብ ቁጠባዊ ዕቤት ኣፍሪቃ፡ ዝለዓለ ግደ ክህልዎ እዩ ክብል ገሊጽዎ’ሎ። እቲ መራሒ ቻይና ነዚ ዘፈለጠ መራሕቲ ኣፍሪቃ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብምኽንያት መበርል 39 ዓመታዊ ኣኼባ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ብዛዕባ መጻኢ ዕድል 1.4 ቢልዮን ህዝቢ ናይታ ኣህጉር ንምምይያጥ ብሓደ ዝነበርሉ ኣጋጣሚ ብምጥቃም እዩ።
እዚ ስጉምቲ ቻይና ሓደ ኣካል ናይቲ ኣብ መንጎ ኣሜሪካን ቻይናን ኣብ ቁጠባዊ መዳይ ዝካየድ ዘሎ ወሳኒ ውድድር እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኢድካ ዘላ ዝዓበየት ናይ ሓባር ሃብትኻ ልኡላዊት ሃገርካ እያ። እዛ ልኡላዊት ሃገር ከም ህዝቢ ናይ ህልውናኻ ወሳኒት ጥራይ ዘይኮነት፡ ብነዊሕን ኩለ-መዳያዊ ቃልስን ክቡር መስዋእትን ዘረጋገጽካያ እያ። ኣብ ምውሓሳ ጥራይ ዘይኮነ፡ ቀጻልነታ ምርግጋጽን ምሕላዋ’ውን ኣብ እንግደዓኻ ዘሎ ከቢድ ሓላፍነት እዩ።
ምእንቲ ክብሪ ሃገርን ህዝብን ክቡር ዋጋ ዝኸፈልካ፡ “ሃገር ኣላትኒ” ኢልካ ንምሕባንን ምንያትን ጥራ ዘይኮነ፡ “መሊእካ እትረግጸላ፡ ኣፍካ መሊእካ እትዛረባል፡ ሓራን ኩሉ ጸጋታታ ብማዕረ እትጥቀመላን ክትከውን ምዃኑ’ውን ዘይትዝንገዖ እዩ። “እሞ እቲ ብግብሪ ትሓልፎ ዘለኻ ህይወትከ ከምቲ ዝተቓለስካሉ ድዩ ዘሎ ኣይፋሉን?”፡ ናይ ዝብል ሕቶ መልሲ፡ ክሳብ ክንደይ ኣንጻርቲ ዝተጸበኻዮ ምዃኑ ንምርዳእ ካብ ካልእ ኣካል እትጽበዮ ዘይኮነ፡ ዕለታዊ ህይወትካ ዝምስክሮ ዘሎ’ዩ።
ልኡላውነታ ኣብ ዘውሓሰት ኤርትራ፡ ማዕረ’ቲ ዝኸፈልካላ ዋጋ ተጠቃሚ ንክትከውን፡ ብነጻን ዲሞክራሲያውን ተሳትፎኻ ዝጸደቐ ሕገምንግስቲ፡ ብኣኡ መሰረት ዝተመርጸ ትካላዊ መንግስቲ፡ ከም ዘድልየካ ዘማትእ ኣይኮነን። ናብቲ ኣብ ኤርትራ ዝረአ ዘሎ ባዕሉ ዝዛረብ ሓቂ ክንመጽእ እንከለና ግና፡ “ኣመሓድረኒ ኢልካ ቆጽሊ ብዘውደቕካሉ” ስርዓትን ሕግን ዘይኮነ፡ ሕድርኻ ጠሊሙ ብኢደ ወነኑ ኣብ ስልጣን ብዝተወጥሐ ጉጅለ ክትደሃኽ ከም ዝጸናሕካን ከም ዘለኻን ናይ ማንም ኣካል ሓበሬታ እትጽበየሉ ኣይኮነን።
ስለዚ ናይዚ ትሓልፎ ዘለኻ ኣዝዩ ከርፋሕ ህይወት ጠንቂ ህግደፍ ምዃኑ ኣይኮነንዶ ንስኻ፡ ዓለም ብዓለማ እውን ካብ እትግንዘቦ ነዊሕ ኮይኑ እዩ። ካባኻ ዝድለ ግና ነቲ ኩነታት ምግንዛቡ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብቓልሲ “ናብ ረብሓኻ ዝማእከሉ” ምቕያሩ ክትበቅዕ እንከለኻ ምዃኑ ንምዝኽኻርካ እንተዘይኮይኑ፡ ዘይትፈልጦ ኣይኮነን።
እቲ ንመስዋእትኻ ግቡእ ክብደት ብዘይምሃብ፡ ኣብዚ በጺሕዎ ዘሎ ህዝብን ሃገርን ለኪሙ ናይ ምጥፋእ ሓደጋ ንክበጽሕ፡ ናትካ ምስምሳት ብምፍጣር ተዓዛባይ ምዃን ብጽሒት ከም ዘለዎ ኣይትኽሓድ። ምረት ወጽዓ ህግደፍ ከም ዝኸበደካ ብዝተፈላለዩ ኣገባባት ከም እተንጸባርቕ ርዱእ እዩ። ነዚ መረረኻ ብሓባር ናብ “ተዛሪቡ ዘስምዕን ወቒዑ ዘድምዕን” ውዱብ ዓቕሚ እንተዘይኣበሪኽካዮ ግና ከምዚ ትዕዘቦ ዘለኻ ዝተኣማምን ውጽኢት የብሉን። እንተ ህግደፍ ደንጊጹ ራህዋ ከምጸኣልካ ምጽባይ፡ ካብ “ማይ ሓቚንካ ጠስሚ ምጽባይ” ከምዘይፍለ፡ ናይ ክሳብ ሕጂ ተመኩሮኻ እኹል መርተዖ እዩ።
ብሰንኪ ህግደፍ ትሓልፎ ዘለኻ “እዚ ጐዲልዎ” ዘይበሃል ወጽዓን በድልን፡ ከመይ ከም ዝኸኣልካዮ ብዙሓት ዝግረምሉ እዩ። ኣብዚ ዓለምና በጺሓቶ ዘላ ዝለዓለ ደረጃ ምዕባለ፡ ናይ ምዝራብን ምጽሓፍን መሰል ኣብ ዘየብላ፡ ብሕገመንግስቲን ትካልዊ ስርዓትን ዘይትምራሕ፡ ብሓንቲ ማዕከን ዜና ኣብ ዝተሻበበት፡ ካብኣ ወጻኢ ምስ ዘሎ ቤተሰብ ብዘመናዊ መራኸቢ ደሃይ ዘይትፈልጠላ፡ ሕሉፍሓሊፉ ኣብ ወጻኢ ዝሞተ ዜጋኣ ሓመድ ኣዳም ኣብ ዘይለብሰላ ሃገር ምንባር ዘየገረመኸ፡ እንታይ ከገርም ይኽእል። ንኩነታት ሃገርና ኣዕሚቖም ዝከታተሉ ወገናትን ትካላትን ብኸመይ ከም ዝገልጽዋ ምስ ጸገሞም እዮም ከኣ፡ ኣብ ክንድ በቲ ክቡር ስማ ኤርትራ “ሰሜን ኮርያ ኣፍሪቃ” ክብልዋ ዝተገደዱ። እዚ ነቲ ኣግሂዱ ኣብ ቀላይ ወጽዓ ዝሕንብስ ዘሎ ህግደፍ ዘገድሶ ኣይኮነን። ህዝቢ ኤርትራ ግና ውጽኢት ቃልስኻ ክሳብ ክንድዚ ክመራሳሕ እንከሎ ከም ዘሕዝነካ ፍሉጥ እዩ።
ጸረ ህዝቢ ተግባራት ናይቲ ከምቁርዲድ ተጣቢቑ ደምካ ዝመጺ ዘሎ ጉጅለ፡ ሰላሕ እናበለ ዝገበለ እምበር፡ ሃንደበት ዝመጸ ኣይኮነን። እቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ገዲፍና፡ ካብ 2001 ንደሓር ንዘርኣዮ ጥልመት “ኣይተረደናን፡ ከምኡ ዝኸውን ኣይመሰለናን” ኢልካ ዘይትሓልፎ እዉጅ እዩ ነይሩ። ነቲ ካብ ሽዑ ዝቐጸለ ሓድገኛ ማዕበል ዝተፈላለዩ ኣካላት ናይ “ዓገብ” ድምጾም ከስምዑ ጸኒሖም እዮም። ድምጽኻኸ ብናይቲ ጉጅለ ዕባራ ምኽንያታት ከይተሻበበ፡ ኣብቲ ክኾኖ ዝነበሮ ብራኸ ነይሩዶ ኣይነበረን ንገዛእ ርእስኻ መርምር። ኤርትራ ብደረጃ ዓለም፡ ህዝባ ብብዝሒ ራሕሪሕዋ ናይ ዝስደድ፡ ናይ ኣብያተ-ማእሰርትን ኣብ ባሕሪ ጥሒሎም ህይወቶም ዝሓልፍ ግዳያትን ብዝሒ ኣብነት ኮይና ክትጥቀስ ምጽነሓን ምህላዋን ክሳብ ክንደይ ተስተብህለሉ ኣለኻ ባዕልኻ ኢኻ ትፈልጦ። ንድምጺ ናይቶም ንለውጢ ዝቃለሱ ዘለዉ ደቅኻዶ ወይስ ንመታለሊ ድምጺ ህግደፍ እዝኒ ክትህብ ጸኒሕካ ድማ ካልእ ባዕልኻ እትርደኦ እዩ።
ከምቲ “ናይ ሎሚ ገደደ” ዝበሃል፡ በቶም ትማሊ መራሒ ህግደፍ ንዓኻ ለጊስዎ ብዘይፈልጥ ሓጐስን ሰሓቕን ዘሰራስሮም ዝነበረ ኢትዮጵያዊ ወገናት፡ ነታ መተካእታ ዘየብላ ኣብ ኢድካ ዘላ ክብረትካ ኤርትራዊ ልኡላውነት ዝጻባእ ህቦብላ ይለዓል ኣሎ። ኣብቲ ናይ ዕብዳን ግዜ፡ ገለ ኤርትራውያን ንኢሳያስ ብዕልልታን ጓይላን “ተደሚርና ኢና” እናበሉ የዳምቕሉ ከም ዝነበሩ ትርሰዖ ኣይኮነን። ጉጅለ ህግደፍ እዞም ሎሚ ሃገርና ክጐብጡ ዘንባህቑ ዘለዉ ኣካላት ኣብዚ ደርጃ’ዚ ንክበጽሑ ግደ ከም ዝነበሮ ተወሳኺ ኣብነታት ምቕራብ ዘጸግም ኣይኮነን።
ካልእ ኩሉ ኣጽኒሕና፡ ህግደፍ ኣብቲ ናይ 2018 ሓድሽ ዝምድና ምስ መንግስቲ ብልጽግና ዝተረእየሉ፡ ኣብ ክንዲ ነቲ ኣጋጣሚ ብምጥቃም፡ ነቲ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ መሬት ምምልካት፡ “ቀዳምነትና ኣይኮነን” ኢሉ ሸለል ምምባሉ፡ ክሳብ ክንደይ ነቶም ሎሚ ዘዕገርግሩ ዘለዉ ከም ዝተባብዖም፡ ትስሕቶ ኣይመስለናን። ብመራሕቲ ናይቲ ጉጅለ፡ “ቀዳምነትና ኢትዮጵያ ከይትፈርስን ከይትበታተንን ወያነ ዳግማይ ኣብ ኢትዮጵያ ናብ ስልጣን ከምዘይትምለስ ምግባርን እዩ” ክቃለስ ዘለና ክበሃል እንከሎኸ ረሲዕካዮ ዲኻ?
እቲ ብዛዕባ ልምዓትን ቀረብ መሰረታዊ ነገራትን ኩሉ ግዜ “ንዓመታ” እናበለ ዘሽካዕልለልካ፡ ፈቲኻ ጸሊእካ መግለጺ ኣብ ልዕሌኻ ናይ ዘለዎ ክቱር ንዕቀት እዩ። እንተዘይንዕቀካ፡ “ዓሚ ከምዚ ኢለዮስ፡ ሎሚ ዘበን እውን ክደግሞ እንከለኹ እንታይ ኮን ይብለኒ?” ኢሉ መተሰከፈ። ስለዚ እቲ ህግደፍ ዝብሎ፡ “ህዝቢ እንተተቐበለ ይቀበሎ፡ እንተዘይተቐበሎ ከኣ ኣብይ ከይበጽሕ” ናይ ዝብል፡ ኣብ ልዕሌኻ ዘለዎ ብደዐ መግለጺ እዩ። ስለዚ ኢና ከኣ ፈቲኻ ጸሊእካ፡ ከምቲ “ዘይተርፈካ ጋሻስ ኣጥቢቕካ ሰዓሞ” ዝበሃል፡ ሎሚ’ውን እቲ ሃገር ናይ ምድሓን ኮነ፡ ወጽዓ ህግደፍ ናይ ምውጋድ ሓላፍነት ኣብ ዝባንካ ዘሎ ምዃኑ ንከተስተብህለሉ እነዘኻኽረካ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ኣዲስ ኣበባ ጸብጻባት ከቕርቡ ንዝጸንሑ ሰለስተ ጋዜጠኛታት ሮይተርስ ዝነበሮም ኣፍልጦ ከም ዘቋረጸ ማዕከል ዜና ኤኤፍፒ ኣፍሊጣ። በዚ መሰረት እቶም ጋዜጠኛታት መበል 39 ምዱብ ኣኼባ መራሕቲ ኣፍሪቃ ኣብ ኣዲስ ኣበባ 14ን 15 ለካትቲት 2026 ናብ ዝካየደሉ ኣዳራሽ ከይኣትዉ ከም ዝተኸልከሉ ተፈሊጡ።
እቶም ኢትዮጵያውያን ናይ ሮይተርስ ጋዜጠኛታት ዝተኣገዱ፡ ኢማራት ተወርዋሪ ዕጡቕ ሓይሊ ሱዳን (RSF)፡ ንምሕጋዝ ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ቤንሻንጉል መደበር ታዕሊም ከም ዝመስረተት ብምስልታት ኣሰንዮም ስለ ኣቃልዑ ምዃኑ ተገሊጹ። እቶም ጋዜጠኛታት ነቲ መደበር ታዕሊም ዝምልከት ጸብጻብ ዘውጽኡ ኣስታት 15 ምንጭታት ብምጥቃስን ብብዙሕ ምስልታት ብምስናይ ምዃኑ እውን ኣብቲ ዜና ተጠቒሱ።
መርበብ ሓበሬታ ኣዲስ ስታንዳርድ ብወገና ብዛዕባቲ ኣብ ልዕሊ እቶም ጋዜጠኛታት ዝተወስደ ስጉምቲ፡ ንወሃቢ ቃል ሮይተርስ ሓቲታ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተወስደ ስጉምቲ ሓቂ ምዃኑ መረጋገጺ ከም ዝረኸበት ኣስፊራ። ወሃቢ ቃል ሮይተርስ ብዝሃቦ ተወሳኺ መብርሂ፡ ጋዜጠኛታት ማዕከን ዜና ሮይተር ከጋጥሙ ንዝኽእሉ ምዕባለታት እናተኸታተሉ፡ ብዘይ ሻራ ስረሖም ኣብ ኢትዮጵያ ክቕጽሉ እዮም።
ሮይተርስ ላዕለዎት ኢትዮጵያውያን ሓለፍቲ ከይተረፉ፡ ኢማራት ኣብ ክልል ቤንሻንጉል መደበር ታዕሊም ምምስራት ጥራይ ዘይኮነ፡ ኩሉ ዘድሊ ቀረባት እውን ንሳ ከም እትኽእሎ ከም ዘረጋገጽሉ’ውን ይጠቅስዩ።
ምስዚ ብምትሕሓዝ እቲ መደበር ታዕሊም ድሮናት ዝዋፈራሉ መደበራት እውን ከም ዘጠቓልል ጸብጻባት ሮይተር ዝውስኽ እዩ።
ነቲ ኩነታት ዝተኸታተሉ ዲፕሎማሲያዊ ኣካላት ብወገኖም ናይዚ መደበር ታዕሊም ኣብ ጥቓ ዓብይ ሕዳሰ ሓጽቢ ኢትዮጵያ ምህናጹ፡ ሳዕቤኑ ኢትዮጵያውያን ሓለፍቲ ኣይተረድኦምን ዝብል ግምቶም ከም ዝህቡ ኣብቲ ጸብጻብ ተመልኪቱ።
ኣካላት መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ምእጋድ እቶም ጋዜጠኛታት ዝሃቦ ወግዓዊ መግለጺ ዘየለ ኮይኑ፡ ኢማራት ግና ንጸብጻብ ሮይተርስ ኣሉታ ሂባትሉ እያ።
ባህግና Eri Bahgna Media 15.02.2026 ኣብ ልዕሌኻ ክፍጸም ዘይትደልዮ፡ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ኣይትፈጽም፡ ህዝቢ ኤርትራ ማለት ጉጅለ ህግደፍ ማለት ኣይኮነን
Written by Eri-Bahgna MediaMedia
More...
ኣባል ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚ ሽማግለን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ዝነበረ ሓርበኛ ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም፡ ቀትሪ ምድሪ ብመጋበርያታት ህግደፍ ካብ ከተማ ከሰላ ተጨውዩ ድሃዩ ካብ ዘጥፍእ 14 ለካቲት 2026፡ 14 ዓመቱ መሊኡ። እዛ ዕለት እዚኣ፡ ሓንቲ ካብተን ናይ ሕሰምን መከራን ዕለታት ኮይና፡ ከምተን ካለኦት ብጾት ዝጠፍኡለን ዕለታት እንዝክራ እያ። ከምዛ ንዕኡ ዘጋጠመቶ ሓደጋ መጭወይቲ ዘጋጠሞም፡ ናይ ቃልሲ ብጾትና፡ ተጋደልቲ ወልደማርያም ባህልብን ተኽለብርሃን ገ/ጻድቕን እውን ኣይንርሰዖምን ኢና። እዞም ሓርበኛታት እውን ካብ ሱዳን ከተማ ከሰላ ካብ ዝጭወዩ ኣብዚ ቀረባ ማዓልታት 34 ዓመት ክመልኦም እዩ። ብዛዕባዞም ግዳይ ዝኾኑ ብጾት ቅድሚ ሕጂኳ ብዙሕ ተባሂሉ እንተኾነ ሎሚ እውን ክዝክሮም ናይ ግድን እዩ።
ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ሓደ ካብቶም ጣዕሚ ንእስነት ከየስተማቐሩ፡ በጃ ህዝቦምን ሃገሮምን ንኽውፈዩ ኣብ ዕሸል ዕድሚኦም ናብ ቃልሲ ዝወፈሩ ሓርበኛታት ኢዩ። ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ንእስነቱ ኣብ ቃልሲ ዘሕለፈ፡ ራህዋን፡ ሰላምን፡ ቅሳነትን ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዝብህጉን ምእንታኡ ኩሉ ዝካኣሎም ካብ ዘበርከቱን ኤርትራውያን ሓርበኛታት ሓደ ኢዩ። ወዲ 17 ዓመት ኣቢሉ ምስ በጽሐ’ዩ ሰራዊት መግዛእቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍጽሞ ዝነበረ ኣስካሕካሒ ግፍዕታት ከይተወገደ ሰላምን ቅሳነትን ክርከብ ከምዘይካኣል ተገንዚቡ ኣብ ዕሸል ዕድሚኡ ኣብ ወርሒ መጋቢት 1968 ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝተሰለፈ። ወተሃደራዊ ትምህርቲ ድሕሪ ምውሳዱ ሰውራ ኤርትራ ኣብ ስሳታት ዝነበሮ ጸገማትን ሕልኽልኻትን ተጻዊሩ መባእታዊ ሕክምናዊ ትምህርቲ ተኸታቲሉ ኣብ 1970 ኣብ ሓይሊ 501 ሓኪም ጋንታ ኮይኑ ከም ዝተመደበ ታሪኽ ቃልሱ የረድእ።
ኣብ 1971 ቀዳማይ ሃገራዊ ጉባኤ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተሓኤ)፡ ብዛዕባቲ ብስም ሰልፊ ናጽነት ካብ ተሓኤ ዝተፈንጨለ ጉጅለ ብዝተወሰነ መሰረት፡ እቲ ፍልልይ ብሰላማዊ መንገዲ ንምፍታሕ፡ ምስ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ንክትራኸብ ሽማግለ ስለ ዝተመዘት፡ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ድማ ሓደ ካብ ኣባላታ ኮይኑ ነይሩ።
ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም፡ ክሳብ 1976 ቅድም መራሒ ሓይሊ ደሓር ከኣ ኮምሽነር ሓይሊ ኮይኑ ተቓሊሱ። ድሕርዚ ኣብቲ ብሓልዮት ፈለስጢናዊ ውድብ ፈትሕ/Fatih-PLO: ዝካየድ ዝነበረ ትምህርቲ ናይ ምስታፍ ዕድል ስለዝረኸበ፡ ኣብ ሶርያ ደማስቆ ናይ ሓደ ዓመት ወተሃደራዊ ትምህርቲ ተኸታቲሉ ብደረጃ መዓርግ ትሊንቲ (ሓለቓ 100) ተመሪቑ ናብ ሜዳ ተመሊሱ ብዝለዓለ ዓቕሙ ቃልሱ ቀጺሉ።
ድሕሪ ውግእ ሕድሕድ፣ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ኣብ ዶባት ሱዳን ምእታዉ ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ናይ ቃልሲ ፍናኑ ከየውደቐን ተስፋ ከይቆረጸን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ንምሕዳስን ንምቕጻልን ኣብ ዝተኻየደ ቃልሲ፡ ብሚያዝያ 1982 ኣባል ናይታ ሰራዊት ንምምራሕ ዝቆመት ግዚያዊት ሽማግለ ኮይኑ ተመሪጹ። ኣብ መወዳእታ 1982 ተሓኤ-ሰውራዊ ባይቶ ምስ ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት ኤርትራ ሸነኽ ዑስማን ሳልሕ ሳበ ብዝተገብረ ሓድነታዊ ስምምዕ መሰረት፡ ኣባል ናይታ ብኣርባዕተ ተጋደልቲ ዝቆመት ወተሃደራዊ ሽማግለ ኰይኑ ንዝሰመረ ሰራዊት መሪሑ። ይኹን እምበር መሪሕነት ህሓሓኤ፡ ነቲ ስምምዕ ብትሕዝትኡን መንፈሱን ክፍሑቊን ከፍርስን ምስ ዝጀመረ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ብመስከረም 1983 ብጸጥታ ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት ኤርትራ ተኣሲሩ።
ህሓሓኤ ኣብ መፋርቕ 1984 ሓደ ውድብ ኮይኑ ክቕጽል ስለዘይካኣለ ድማ፣ ክንፊ ዑስማን ሳልሕ ሳበን ኣሕመድ ጃስርን ተባሂሉ ኣብ ዝተፋናጨለሉ፡ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ዝርከቦም ልዕሊ 73 ኣባላት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ - ሰውራዊ ባይቶ ብፖለቲካዊ ርእይትኦም ጥራይ፣ በብእዋኑ ተኣሲሮም ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ብወታሃደራዊ ክንፊ ጉጅለ ጃስር ካብ ዝተሓተ ክሳብ ሓሙሽተ ዓመታት ብማእሰርቲ ተሳቐዩ።
ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ብሓሙሽተ ዓመታት ማእሰርቲ ኣይሓለፈሉን። ሓይሊ ጃስር ኣብ ኣጋ መወዳእታ 1988 ብሰራዊት ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ምስተጠቕዐ፡ መደበራትን ቤት ማእሰርትን ጉጅለ ጃስር ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ህግሓኤ ስለዝኣተወን፡ ካብቲ ማእሰርቲ ናይ ምምላጥ ዕድል ስለዘይተረኽበ እንደገና ኣብ ቀይዲ ህዝባዊ ግንባር ኣተወ። ካብ ጸልማት ናብ ዝኸፍኤ ጸልማት ኣብ ትሕቲ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ክሳብ ድሮ ናጽነት ኤርትራ ተኣሲሩ።
መሓመድ ዓሊ ብዘጋጠሞ ማእሰርትን ስቅያትን ኣይተዳህለን ኣይሰኮነን ዝያዳኳ ዳኣ መሊሱ ሓሪኑ ካብ ናይ 1995 ራብዓይ ጉባኤ ተሓኤ-ሰውራዊ ባይቶ ክሳብ 2010 ዝነበረ እዋን ኣብ ዝተገብረ ጉባኤታት ኣባል ባይቶ ኮይኑ ተመሪጹ፡ ብደረጃ ኣባል ፈጻሚ ሽማግለን ሓላፊ ዝተፈላለያ ኣብያተ-ጽሕፈት ተመዚዙ ተቓሊሱ። ኣብ 2011 ኣብ ዝተኻየደ ቀዳማይን መስመርን ጉባኤ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ምምራጹ እውን ኣባል ፈጻሚ ሽማግለ ኮይኑ ኣብ ቃልሲ እንከሎ ብዕለት 14 ለካቲት 2012 ብጸጥታዊ ትካል ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኢሳያስ ካብ ከተማ ከሰላ ምስ ተጨው፡ ክሳብ ሎሚ ኣሰሩ ኣብ ዘይርከበሉን ድምጹ ኣብዘይስማዓሉን ጎዳጉዲ ምልኪ ተሰዊሩ ዘሎ።
በዚ ኣጋጣሚ፡ ኣብ ኤርትራ ብሰሪ ምልኪ ህግደፍ ዘይዘኽተመትን ዘይተበታተነትን ስድራ ከምዘየላ ኩልና ንፈልጦ ካብ ኮነ፡ እታ ብደምን መስዋእትን ህዝባ ናጽነታ ዘረጋገጸት ሃገርና ዝያዳ ኣብ ሓደጋ ዝኣተወትሉ እዋን ንርከብ ካብ ሃለና፡ ኩልና ኤርትራውያን ናይ ቃልሲ መሳርዕና ኣዋሃሂድና፡ ልኡላውነት ሃገርና ንምዕቃብን መሰረታዊ ለውጢ ንምርግጋጽን ናይ ሓባር ቃልሲ ይጽበየና ከምዘሎ ተገንዚብና ክንልዓል ይግባእ።
ንቅዋማዊ ምሕደራን፡ ዲሞክራሲያዊ ምዕባለን ንቃለስ
ኮሚሽነር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃን ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኢጣልያን
ካለኣይ ርክብ ኣፍሪቃን ኢጣልያን ብ13 ለካቲት 2026 ብናይ ክልቲኦም ምትሕብባር ኣብ ኣዲስ ኣበባ ከም ዝተቃነዐ፡ ካብ ኢጣልያ ዝተረኽበ ዜና ሓቢሩ። ናይቲ ርክብ ሸቶ ኢጣልያ ምስ ኣፍሪቃ ዘለዋ እስትራተጅያዊ ምሕዝነት ከተግብር ዝኽእል ኩነታት ምጥጣሕ ምዃኑ ተፈሊጡ። ምስዚ ብዝተሓሓዘ እቲ ርክብ ኢጣልያ ኣብ መዳያት ቁጠባን ፖለቲካን ምስ ኣፍሪቃ ንምዝማድ ናይ ዘውጸኣቶ ትልሚ ማቲ (Mattei Plan) ንምትግባር ዝተወደበ ምዃኑ እውን ተነጊሩ።
ናይዚ ኣብ ኣፍሪቃ ንመጀመርያ ግዜ ዝጋበአ ርክብ ተሳተፍቲ፡ መራሕቲ ሃገራት ወይ ድማ ኣብ ዝለዓለ ሃገራዊ ጽፍሒ ሓላፍነት ዝርከቡ ሰብ መዚ እዮም። ነዚ ዝገለጸት ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኢጣልያ ጆርጂያ ሜሎኒ ኣብ ናይ ዓመተ 2026 ናይ መጀመርያ ጋዜጣዊ መግለጺኣ ምንባሩ ድማ ተፈሊጡ። እዚ ርክብዚ ኣብ ድሮ ሓፈሻዊ ኣኼባ መራሕቲ ኣፍሪካ ዝተኻየደ እዩ።
እዚ ርክብ ኣፍሪቃ-ኢጣልያ፡ መቐጸልታ ናይት ብ2024 ዝተኻየደ ቀዳማይ ካለኣይ ናይ ሓባር ኣኼባ ኮይኑ፡ ዕላምኡ ከኣ እቲ ሽዑ ዝተበጽሐ ናይ ምሕዝነት ስምምዕ ዝትግበረሉ መንገዲ ምትላም እዩ። ናይቲ መሰረታዊ ናይ ሓባር ትልሚ ቀዳምነታት፡ ቀጻልነት ዘለዎ ዕቤት ኣብ መዳያት፡ ምዝርጋሕ ትሕተ-ቅርጻ ጸዓት፡ ትምህርቲ፡ ክኢላዊ ስልጠና፡ ሕርሻን ጥዕናን ምዃኑ ኣብቲ ናይ ቅድመ-ኣኼባ መግለጺ ዝተመልከት እዩ።
ከምኡ እውን እቲ ኣኼባ በቲ ናይ 1ይ ርክብ ስምምዕ መሰረት፡ ዝተተግበረ እንታይ ከም ዝመስል ዝገምገመን ንቀጻሊ ኣተገባብራ ኣብ ዛዕባታት፡ ምምዕባል ሓድሽ ምሕዝነት፡ ፖለቲካዊ ዘተን ዝተወሃሃደ መደባትን ዝምልከት ትልሚ ከም ዝሰኣለ ተፈሊጡ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኢጣልያ ሜሎኒ፡ ናይቲ ብ14ን 15ን ለካቲት 2026 ዝካየድ ዘሎ መበል 39 ኣኼባ መራሕቲ ኣፍሪቃ ኣኼባ ናይ ክብሪ ጋሻ ኮይና ኣብ መኽፈቲ ቃል ኣስሚዓ።
ጨንፈር ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ) ዓዲ እንግሊዝ፡ ብ12 ለካቲት 2026 ኣኼባ ከም ዘካየደ ናይቲ ኣኼባ ተሳተፍቲ ሓቢሮም። እቲ ኣኼባ ናይ ዝሓለፉ ምንቅስቓስ ጨንፈር ብምግምጋም፡ ዝጸንሖ ሕጽረታት ብምእራም፥ ኣብ መጻኢ ቃልሱ ክቕጽል ከም ዝወሰነ ኣረጋጊጹ። ነቲ ዝተበጸሓ ምርድዳእ ኣብ ግብሪ ኣብ ምውዓል ከኣ፡ ኣቦመንበር ጨንፈር ምስ ኣባላት መሪሕነት ጨንፈር ንክተሓባበር መምርሒ ከም ዝሃበ ሓቢሩ።
ኣኼባ ጨንፈር ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ብዛዕባ ዝረአ ዘሎ ቅልጡፍን ተለዋዋጥን ፖለቲካዊ ኣሰላልፋታት ብምድህሳ፡ ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ልኡላውነት ኤርትራ ብምግሃስ፡ ኣፍደገ ባሕርን ወደብን ብሓይሊ ንምውሳድ ከቃልሖ ዝጸንሐ ተደጋጋሚ ኣዋጃት ኣዝዩ ከም ዘሻቕሎ ተገንዚቡ። ኣብዚ እዋን እዚ ካብ ኣዋጅ ሓሊፉ፡ ናይ ውግእ ምቅርራብ ዝመስል ምንቅስቓስ ይረአ ምህላዉ ብምርዳእ፡ ውግእ እንተ ጀሚሩ ውጽኢቱ ኣዝዩ ሓደገኛ ከም ዝኸውን ድማ፥ ኣኼባ ጨንፈር ዓዲ እንግሊዝ ስግኣቱ ኣንቢሩ።
ኣብ መወዳእታ ኣኼባ፡ ተሳተፍቲ ኣንጻር ግህሰት ልኡላውነት ኤርትራ ምዃኖም ብምጥቃስ፡ ህዝቢ ኤርትራን ማሕብረሰብ ዓለምን ብዛዕባቲ ዝፍራሕ ዘሎ ሓደገኛ ሳዕቤን ምግሃስ ልኡላውነት ኤርትራ ዝፈልጥሉ ኩነታት ንክጣጥሕ ብምትሕስሳብ ምዝዛሙ እቲ ምንጪ ሓቢሩ።
